Ligjet për braktisjen e fesë: a u dënuan njerëzit pse pranuan Islamin?

‘Kur Perandoria Romake u bë e krishterë, apostatët dënoheshin me heqjen e të gjitha të drejtave civile. Ata nuk mund të dëshmonin në gjykatë dhe nuk mund as të linin trashëgim, as të trashëgonin pasuri’. Ajo citon Kodin e Teodosit, libri XVI, titulli 7 (De apostatis), dhe Kodin e Justinianit, libri I, titulli 7. ‘Në Mesjetë, si e drejta civile ashtu edhe ajo kanonike i klasifikonin apostatët bashkë me heretikët’.

Titulli për myslimanët (moros) në kodin ligjor të mbretit Alfonsi X të Kastiljes. Ligji 2 thotë se të krishterët duhet t'i fitojnë myslimanët për besimin me fjalë të mira dhe me predikim, ‘jo me forcë’, dhe ndalon t'i detyrojnë. Ligji 4 thotë se ata që mohojnë besimin e Krishtit dhe bëhen maurë bëjnë një ligësi dhe tradhti shumë të madhe; nëse një njeri i tillë ‘gjendet në ndonjë vend të zotërimit tonë, le të vdesë për këtë’ (“que muera por ello”). Ligji 5 thotë se një apostat, një i krishterë që u bë hebre ose maur dhe pastaj u pendua dhe u kthye, prapë nuk duhet të mbetet pa dënim: ai duhet të shpallet i çnderuar përgjithmonë, kështu që dëshmia e tij të mos pranohet kurrë, të mos mbajë asnjë detyrë dhe as të bëjë testament, as të bëhet trashëgimtar i askujt.

Traktati i Granadës ndalonte që elçet, të krishterët që ishin bërë myslimanë, të detyroheshin të ktheheshin në krishterim kundër vullnetit të tyre. Në vitin 1499 kardinali Francisco Jiménez de Cisneros përdori një boshllëk ligjor për të thirrur elçet dhe për të burgosur ata që refuzonin të ktheheshin në krishterim. Më 18 dhjetor 1499 zyrtarët që shoqëronin një grua elçe u rrethuan pasi ajo bërtiti se po e detyronin të bëhej e krishterë, dhe filloi kryengritja. Shtypja e saj u përdor për të hedhur poshtë traktatin, dhe myslimanëve iu ofrua pagëzimi, skllavëria ose vdekja, ose mërgimi; deri në vitin 1501 myslimanët e Granadës ishin bërë të krishterë nominalisht.

Një ushtar portugez që mori pjesë në pushtimin e Goas në vitin 1510 nën Afonso de Albuquerque. Kur Albuquerque u kthye gati dy vjet më vonë, Lopes ishte martuar me një grua vendase, kishte pranuar Islamin dhe i ishte bashkuar Rasul Hanit. Rasul Hani i dorëzoi renegatët portugezë me kusht që t'u kursehej jeta; në vend të kësaj ata u torturuan, dhe shumë vdiqën. Si prijës i tyre, Lopesit iu prenë hunda, veshët, dora e djathtë dhe gishti i madh i dorës së majtë. Gjatë kthimit në shtëpi ai zgjodhi të qëndronte në ishullin e largët të Shën Helenës, ku jetoi pothuajse i vetëm për rreth tridhjetë vjet dhe vdiq më 1545.

Recension i librit të A. R. Azzamit për Fernão Lopesin. Lopes u bë mysliman dhe ofroi të luftonte kundër bashkatdhetarëve të tij për sunduesin mysliman të Bixhapurit. Albuquerque ‘urdhëroi njerëzit e tij t'i prisnin Lopesit hundën, veshët, dorën e djathtë dhe gishtin e madh të dorës së majtë’. Në vitin 1516 ai mori faljen mbretërore dhe u nis për në Portugali, por, nga frika se do të trajtohej si tradhtar në Lisbonë, zbriti nga anija në Shën Helenë. Pas 14 vjetësh atje u kthye në Lisbonë me një anije kalimtare dhe takoi mbretin dhe mbretëreshën, pastaj u kthye në ishullin e tij, ku vdiq rreth një duzinë vjetësh më vonë.

Për gjyqet e Inkuizicionit ndaj moriskëve, myslimanëve të Spanjës të pagëzuar me forcë, për mbajtjen e Islamit. ‘Në auto de fe-në e Seviljes më 24 shtator 1559 u dogjën tre moriskë dhe tetë u pajtuan me sanbenito dhe burg; prej tyre gjashtë u fshikulluan gjithashtu, përfshirë tri gra’. Për auto de fe-në e madhe të Madridit më 30 qershor 1680: ‘kishte vetëm një muhamedan, Lazaro Fernandez, i quajtur Mustafa, vendas i Kadizit, që kishte braktisur fenë dhe kishte lundruar si korsar; ai ishte këmbëngulës në besimin që kishte zgjedhur dhe u dogj i gjallë’.

Paraqet kushtet e dorëzimit me të cilat Ferdinandi dhe Izabela i pranuan myslimanët e Granadës si nënshtetas, duke u premtuar tokat e tyre, xhamitë e tyre dhe ligjin e tyre. Përshkruan se si kthimet me forcë në Granadë ndoqën metodat arbitrare të Francisco Ximenes de Cisneros, kryepeshkopit të Toledos, dhe se si dekreti mbretëror (pragmatica) i 12 shkurtit 1502 urdhëroi të gjithë maurët të largoheshin nga mbretëritë e Kastiljes dhe Leonit deri në fund të prillit, duke mbajtur djemtë nën katërmbëdhjetë vjeç dhe vajzat nën dymbëdhjetë, me kushte që e bënin largimin të pamundur: mund të lundronin vetëm nga portet e Biskajës, nuk mund të shkonin në Navarë, Aragon, te turqit ose te maurët e Afrikës, dhe përballeshin me vdekjen nëse qëndronin. Lea thotë se edikti nuk ofronte asnjë alternativë të shpallur, kështu që kthimi në fe, e vetmja mënyrë për t'i shpëtuar, mund të quhej vullnetar; ai e titullon pasazhin ‘Kthimi i detyruar në Kastilje’.

‘Që ata që kanë skllevër nga Guineja t'i pagëzojnë’. Kushdo, i çfarëdo gjendjeje, që ka skllevër nga Guineja duhet t'i pagëzojë dhe t'i bëjë të krishterë brenda gjashtë muajve nga marrja e tyre, ‘nën dënimin e humbjes së tyre në favor të kujtdo që i kërkon’. Nëse një skllav mbi dhjetë vjeç nuk pranon të bëhet i krishterë kur ia kërkon zotëria, zotëria duhet t'ia tregojë priorit ose famullitarit të kishës; nëse skllavi, i paralajmëruar nga prifti dhe i pyetur para dëshmitarëve, prapë refuzon pagëzimin, zotëria nuk merr asnjë dënim. Skllevërit dhjetë vjeç ose më të vegjël duhet të pagëzohen brenda një muaji, ‘sepse me këta nuk është e nevojshme të pritet pëlqimi i tyre’. Fëmijët që u lindin skllaveve nga Guineja duhet të pagëzohen në kohët e zakonshme për fëmijët e krishterë. Kodi u nxor në vitin 1603 dhe libri i tij i pestë mbeti në fuqi në Brazil deri te kodi penal i vitit 1830.

Një histori e qindra mijëra myslimanëve të Afrikës Perëndimore të skllavëruar në Amerikë nga shekulli i gjashtëmbëdhjetë deri në të nëntëmbëdhjetin. Ajo ndjek rrugët e tregtisë së skllevërve në Senegambi, në tokat e fulave, në Hausaland dhe në rajonin e vjetër të Malit; tregon se shumë nga robërit dinin të lexonin dhe të shkruanin arabisht; tregon jetët e Ajub Sulejman Dialos, Omar ibn Saidit dhe Bilali Muhamedit; përshkruan pagëzimin e detyruar, emrat e rinj dhe presionin kundër praktikës islame; trajton kryengritjen e Bahias të vitit 1835; dhe shpjegon pse Islami nuk mbijetoi ndër pasardhësit e tyre.

Edikti mbretëror francez që rregullonte skllavërinë në ishujt amerikanë të Francës. Neni i tij i dytë urdhëron që të gjithë skllevërit në ishuj të pagëzohen dhe të mësohen në fenë katolike, apostolike dhe romake, dhe që kolonët që blejnë afrikanë të sapoardhur t'i lajmërojnë brenda një jave te guvernatori dhe intendanti, të cilët duhet t'i mësojnë dhe t'i pagëzojnë.

“Në qoftë se vëllai yt, biri i nënës sate, ose biri yt, ose bija jote, ose gruaja që pushon në gjirin tënd, ose miku që e do si shpirtin tënd, të nxit fshehurazi duke thënë: Le të shkojmë t'u shërbejmë perëndive të tjera, që as ti as etërit e tu nuk i keni njohur, perëndive të popujve që janë rreth jush, afër teje ose larg teje, nga një skaj i tokës në tjetrin, ti mos u pajto me të dhe mos e dëgjo; syri yt të mos ketë mëshirë për të, mos e kurse dhe mos e fsheh; por ke për ta vrarë patjetër; dora jote të jetë e para kundër tij për ta vrarë, dhe pastaj dora e gjithë popullit. Dhe do ta vrasësh me gurë, që të vdesë, sepse ka kërkuar të të largojë nga ZOTI, Perëndia yt, që të nxori nga vendi i Egjiptit, nga shtëpia e skllavërisë.”

“Në qoftë se gjendet midis teje, në një nga qytetet që ZOTI, Perëndia yt, të jep, një burrë ose një grua që bën atë që është e keqe në sytë e ZOTIT, Perëndisë tënd, duke shkelur besëlidhjen e tij, dhe që shkon e u shërben perëndive të tjera dhe i adhuron, ose diellin, ose hënën, ose ndonjë nga ushtria e qiellit, gjë që unë nuk e kam urdhëruar, dhe të tregohet ty, dhe ti e dëgjon, dhe heton me kujdes, dhe ja, është e vërtetë dhe gjëja e sigurt, se kjo neveri është bërë në Izrael, atëherë do ta nxjerrësh te portat e tua atë burrë ose atë grua që ka bërë këtë gjë të keqe, pikërisht atë burrë ose atë grua, dhe do t'i vrasësh me gurë derisa të vdesin. Me gojën e dy dëshmitarëve ose të tre dëshmitarëve do të vritet ai që meriton vdekjen; por nuk do të vritet me gojën e një dëshmitari të vetëm.”

Një Sinedër (gjykatë e lartë hebraike) që ekzekuton një njeri një herë në shtatë vjet quhet gjykatë shkatërruese. Rabi Elazar ben Azarja thotë: një herë në shtatëdhjetë vjet. Rabi Tarfoni dhe Rabi Akiva thonë: po të ishim ulur ne në Sinedër, askush nuk do të ishte ekzekutuar kurrë. Raban Shimon ben Gamlieli përgjigjet se atëherë ata do t'i kishin shumuar vrasësit në Izrael.

Oswald Rufeisen ishte hebre nga lindja, por i kthyer në katolicizëm. Në këtë çështje të vitit 1962 (16 PD 2428), që vendosi se kush është hebre për qëllimet e Ligjit të Kthimit, Gjykata e Lartë e Izraelit gjeti se ai ishte apostat dhe nuk kualifikohej si hebre për Ligjin e Kthimit.

Deri në vitin 2023, dhjetë shtete indiane kishin ligjet e tyre kundër ndërrimit të fesë me forcë, me joshje ose me mashtrim. Ndërrimi i fesë nuk është plotësisht i ndaluar dhe mund të bëhet me autorizimin e magjistratit të rrethit, duke ndjekur procedurat ligjore. Urdhëresa e Uttar Pradeshit për ndalimin e ndërrimit të paligjshëm të fesë, 2020, e miratuar në vitin 2021, cakton nga një deri në dhjetë vjet burg për shkelësit, ose nga dy deri në dhjetë vjet kur personi i kthyer është i mitur, grua ose pjesëtar i një kaste ose fisi të regjistruar; martesa ndërfetare pa autorizim është gjithashtu vepër penale.

Neni 8: kush dëshiron të ndërrojë fenë duhet t'i japë një deklaratë Magjistratit të Rrethit të paktën gjashtëdhjetë ditë përpara; Magjistrati i Rrethit urdhëron një hetim nëpërmjet policisë ‘për qëllimin e vërtetë, synimin dhe shkakun e ndërrimit të propozuar të fesë’; mosdhënia e saj dënohet me gjashtë muaj deri në tre vjet burg. Neni 9: pas ndërrimit, personi dërgon një deklaratë të dytë brenda gjashtëdhjetë ditëve, me të dhënat e tij dhe fenë e vjetër e të re; Magjistrati i Rrethit e shfaq atë ‘në tabelën e njoftimeve të zyrës’; personi duhet të paraqitet para tij brenda 21 ditëve. Neni 5 (i ndryshuar në vitin 2024): një ndërrim i paligjshëm feje dënohet me tre deri në dhjetë vjet burg.

Për Ligjin e Mianmarit për ndërrimin e fesë, të miratuar nga parlamenti në gusht 2015: ai do të krijonte në çdo komunë një Bord për shqyrtimin dhe regjistrimin e ndërrimit të fesë. Kushdo mbi 18 vjeç që dëshiron të ndërrojë fenë do të paraqiste një kërkesë duke shpjeguar arsyet. Kërkuesi do të intervistohej nga të paktën pesë anëtarë të bordit, pasuar nga një periudhë studimi 90-ditore, dhe merr një certifikatë ndërrimi feje vetëm nëse bordi e miraton. Human Rights Watch e quajti ‘një ndërhyrje krejtësisht të pajustifikuar të shtetit në të drejtën e lirisë së ndërgjegjes dhe të fesë’.

‘Komisioni gjen se ka një mohim pothuajse të plotë të së drejtës së lirisë së mendimit, të ndërgjegjes dhe të fesë’. Përveç disa kishave të kontrolluara nga shteti, të krishterëve u ndalohet të praktikojnë fenë e tyre dhe ata përndiqen; njerëzit që kapen duke praktikuar krishterimin u nënshtrohen dënimeve të rënda.

‘Anëtarët e Partisë Komuniste të Kinës (PKK) nuk duhet të besojnë në fe’, tha Zhu Weiqun nga Departamenti i Punës së Frontit të Bashkuar të Partisë, duke shkruar në revistën e Partisë Qiushi. Ai tha se liria e besimit fetar në Kinë do të thotë se çdo qytetar mund të besojë ose të mos besojë, dhe se ‘njerëzit që nuk janë anëtarë të PKK-së kanë liri besimi fetar’.

Një anketë e të kthyerve në Islam në Mbretërinë e Bashkuar për Faith Matters. ‘Shumica (66%) e të anketuarve thanë se familja e tyre kishte një qëndrim negativ ndaj kthimit të tyre në Islam. Vetëm 11% e të anketuarve thanë se kishte një qëndrim pozitiv, ndërsa 12% ishin neutralë’. ‘Ndër ata që thanë se kishte një qëndrim negativ, 43% thanë se qëndrimi i familjes së tyre u bë pozitiv me kalimin e kohës, ndërsa 30% u bënë neutralë dhe 28% mbetën negativë’. Fjalët e vetë të kthyerve përfshijnë ‘Izolim nga familja dhe miqtë e mëparshëm’.

Abdullah ibn Mesudi transmeton se Profeti (ﷺ) tha se gjaku i një myslimani që dëshmon se nuk ka zot tjetër përveç Allahut dhe se ai është i Dërguari i Tij mund të derdhet vetëm në tri raste: jetë për jetë, një i martuar që bën kurorëshkelje, dhe ai që del nga feja duke e braktisur bashkësinë (el-marik min ed-din et-tarik lil-xhemaa).

Aishja transmeton se Profeti (ﷺ) tha se gjaku i një myslimani mund të derdhet ligjërisht vetëm për njërën nga tri arsye: një burrë i martuar që bën kurorëshkelje; ai që del të luftojë kundër Allahut dhe të Dërguarit të Tij; ose ai që bën vrasje. Ebu Davudi e vendos këtë hadith në kapitullin ‘Dispozita për atë që braktis fenë’.

Ikrime transmeton se, kur Aliu dogji disa heretikë, Ibn Abbasi tha se ai nuk do t'i kishte djegur, sepse Profeti (ﷺ) ndaloi që dikush të dënohej me dënimin e Allahut me zjarr. Ai do t'i kishte ekzekutuar, sepse Profeti tha: kush e ndërron fenë e tij, ekzekutojeni.

“Një grup ithtarësh të Librit thanë: Besojeni në mëngjes atë që u është zbritur besimtarëve, por në mbrëmje mohojeni atë, se ndoshta edhe ata do ta braktisin”

Manuali standard hanefit i së drejtës shpjegon pse gruaja që lë Islamin nuk ekzekutohet. Rregulli është se dënimet për mosbesim presin Jetën tjetër, sepse sjellja e tyre përpara do ta prishte kuptimin e kësaj jete si sprovë. Dënimi i kësaj bote largohet nga ky rregull vetëm për të shmangur një dëm të menjëhershëm, që është ngritja e luftës (el-hirab). Kjo nuk pritet nga gratë, prandaj gruaja që lë Islamin mbahet, jo ekzekutohet.

Kushdo që i detyrohet besnikëri Shteteve të Bashkuara dhe ngre luftë kundër tyre, ose u bashkohet armiqve të tyre duke u dhënë ndihmë dhe përkrahje, është fajtor për tradhti dhe dënohet me vdekje, ose me burg jo më pak se pesë vjet dhe gjobë.

Ibn Kudame, jurist hanbelit, mendon se, si rregull, askush nuk mund ta zbatojë një dënim të caktuar (hadd) përveç sunduesit (imamit) ose atij që ai cakton të veprojë në emër të tij. I vetmi përjashtim që lejon është një vendim i vjetër për zotërinë dhe robin e tij, që nuk ka zbatim sot.

Duke komentuar rregullin e el-Hirakiut se renegati, burrë ose grua, që është i rritur dhe me mendje të shëndoshë, duhet të ftohet të kthehet në Islam për tri ditë para çdo dënimi, Ibn Kudame, jurist hanbelit, shënon se ftesa e renegatit për t'u penduar është mendimi i shumicës së dijetarëve, dhe se ishte vendimi i Omerit.

Usame ibn Zejdi transmeton se në një betejë vrau një burrë pasi ai kishte thënë ‘Nuk ka zot tjetër përveç Allahut’, duke menduar se e tha vetëm për të shpëtuar veten. Profeti (ﷺ) pyeste sërish e sërish: e vrave pasi tha se nuk ka zot tjetër përveç Allahut? Usame tha se dëshironte të mos kishte qenë mysliman para asaj dite.

Manuali standard hanefit i së drejtës thotë se gruaja që lë Islamin nuk ekzekutohet. Ajo mbahet derisa të kthehet në Islam.

Manuali standard hanefit i së drejtës shpjegon pse gruaja që lë Islamin nuk ekzekutohet. Rregulli është se dënimet për mosbesim presin Jetën tjetër, sepse sjellja e tyre përpara do ta prishte kuptimin e kësaj jete si sprovë. Dënimi i kësaj bote largohet nga ky rregull vetëm për të shmangur një dëm të menjëhershëm, që është ngritja e luftës (el-hirab). Kjo nuk pritet nga gratë, prandaj gruaja që lë Islamin mbahet, jo ekzekutohet.

“Ata që në fillim besojnë dhe pastaj e mohojnë besimin, më pas sërish besojnë dhe sërish e mohojnë besimin dhe thellohen në mosbesim, Allahu, me të vërtetë, nuk do t’i falë dhe nuk do t’i shpjerë në rrugë të drejtë.”

Në vitin 2019, 79 nga 198 vende dhe territore (40%) kishin ligje ose politika kundër blasfemisë, përfshirë disa në Evropë, dhe 22 kishin ligje kundër braktisjes së fesë.

“S’ka detyrim në fe, sepse tashmë është dalluar e drejta nga e shtrembra! Ai që mohon idhujt (dhe gjithçka që adhurohet në vend të Allahut) dhe beson në Allahun, ka siguruar lidhjen më të fortë, e cila nuk këputet kurrë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.”

‘Kur Perandoria Romake u bë e krishterë, apostatët dënoheshin me heqjen e të gjitha të drejtave civile. Ata nuk mund të dëshmonin në gjykatë dhe nuk mund as të linin trashëgim, as të trashëgonin pasuri’. Ajo citon Kodin e Teodosit, libri XVI, titulli 7 (De apostatis), dhe Kodin e Justinianit, libri I, titulli 7. ‘Në Mesjetë, si e drejta civile ashtu edhe ajo kanonike i klasifikonin apostatët bashkë me heretikët’.

Titulli për myslimanët (moros) në kodin ligjor të mbretit Alfonsi X të Kastiljes. Ligji 2 thotë se të krishterët duhet t'i fitojnë myslimanët për besimin me fjalë të mira dhe me predikim, ‘jo me forcë’, dhe ndalon t'i detyrojnë. Ligji 4 thotë se ata që mohojnë besimin e Krishtit dhe bëhen maurë bëjnë një ligësi dhe tradhti shumë të madhe; nëse një njeri i tillë ‘gjendet në ndonjë vend të zotërimit tonë, le të vdesë për këtë’ (“que muera por ello”). Ligji 5 thotë se një apostat, një i krishterë që u bë hebre ose maur dhe pastaj u pendua dhe u kthye, prapë nuk duhet të mbetet pa dënim: ai duhet të shpallet i çnderuar përgjithmonë, kështu që dëshmia e tij të mos pranohet kurrë, të mos mbajë asnjë detyrë dhe as të bëjë testament, as të bëhet trashëgimtar i askujt.