Përgjigje e shkurtër
Islami kërkon veshje të thjeshtë e të përkorë dhe sjellje të mirë. Nuk kërkohet asnjë veshje e vetme e caktuar. Burri e mbulon trupin të paktën nga kërthiza deri te gjuri. Gruaja mbulon gjithçka përveç fytyrës dhe duarve para burrave jashtë familjes së saj të ngushtë. Asnjëri nuk vesh rroba të tejdukshme, shumë të ngushta ose të bëra për të tërhequr vëmendjen. Burrat nuk mund të veshin mëndafsh të pastër ose ar. Myslimanët përshëndeten me ‘Es-selamu alejkum’, paqja qoftë mbi ju. Përgjigjja është ‘Ve alejkumus-selam’, dhe mbi ju qoftë paqja. Islami e çmon mbajtjen e premtimeve, thënien e së vërtetës, drejtësinë dhe ndershmërinë në marrëdhënie. U kërkon myslimanëve të ndihmojnë të varfrit, të nderojnë prindërit dhe të moshuarit, t'i duan fëmijët dhe të jenë të mirë me fqinjët. Ndalon urrejtjen, përgojimin (të folurit keq për dikë pas shpine), shpifjen, talljen, nofkat fyese, dyshimin dhe mendjemadhësinë.
Shpjegimi i plotë
Veshje e përkorë për burrat dhe gratë
Kurani thotë se veshja u dha për ta mbuluar trupin dhe për ta zbukuruar, dhe se veshja e devotshmërisë është më e mira. U thotë njësoj burrave besimtarë dhe grave besimtare të ulin shikimet dhe ta ruajnë nderin. Grave u thuhet t'i mbulojnë kraharorët me mbulesat e kokës. U thuhet të mos e shfaqin stolinë e tyre (bukurinë dhe stolitë) përtej asaj që duket zakonisht. Et-Taberiu ishte një komentues i Kuranit që vdiq më 923. Ai transmeton se shumë komentues të hershëm e shpjegojnë atë që duket zakonisht si fytyrën dhe duart. Ai vetë e gjykoi këtë si leximin më të shëndoshë. Shumica e juristëve (dijetarëve të drejtësisë islame) mendojnë se burri duhet të mbulohet të paktën nga kërthiza deri te gjuri. Islami nuk cakton uniformë. Çdo veshje që i plotëson këta kufij është e mjaftueshme.
“O bijtë e Ademit, Ne ju dërguam rroba që të mbuloni vendet e turpshme, si edhe për zbukurim; por, petku i devotshmërisë është më i miri. Këto janë disa shenja të Allahut, që ju të merrni këshillë.”
“Thuaju besimtarëve që të ulin shikimet e tyre (nga e ndaluara) dhe ta ruajnë nderin e tyre (nga marrëdhëniet e jashtëligjshme)! Kjo është më mirë për ta! Me të vërtetë, Allahu është i Dijshëm për atë që bëjnë ata.”
“Thuaju besimtareve që të ulin shikimet e tyre (nga e ndaluara), ta ruajnë nderin e tyre (nga marrëdhëniet e jashtëligjshme) dhe të mos i shfaqin stolitë e tyre, përveç atyre që janë të dukshme. Le t’i mbulojnë kraharorët me mbulesat e tyre (të kokës) dhe të mos ua shfaqin stolitë e tyre, përveçse bashkëshortëve të tyre ose baballarëve të tyre, ose vjehërrve të tyre, ose bijve të tyre, ose djemve të bashkëshortëve të tyre, ose vëllezërve apo djemve të vëllezërve të tyre, ose djemve të motrave a grave të tyre, ose atyre që i kanë nën zotërim (si skllave), ose shërbëtorëve që nuk kanë epsh ndaj femrave apo fëmijëve që nuk i dinë ngacmimet e femrave. Dhe të mos i rrahin këmbët (për tokë), në mënyrë që të mos duken stolitë e tyre të fshehta. Të gjithë ju, o besimtarë, kthehuni tek Allahu të penduar, që të arrini shpëtimin!”
Et-Taberiu transmeton nga Ibn Abbasi dhe të tjerë nga brezat e hershëm se stolia që gruaja mund ta lërë të duket, ‘ajo që duket zakonisht’, është fytyra dhe duart e saj, dhe e gjykon këtë si leximin më të shëndoshë.
Enciklopedia kuvajtiane e drejtësisë islame shënon se shumica dërrmuese e juristëve mendojnë se pjesa e trupit që burri duhet ta mbajë të mbuluar (avreti) është ajo mes kërthizës dhe gjurit.
Çfarë nuk vishet
Profeti (ﷺ) paralajmëroi për gra që janë të veshura, por megjithatë duken të zhveshura. Dijetarët e zbatojnë këtë për veshjet që janë të tejdukshme ose aq të ngushta sa tregojnë formën e trupit. Ai tha se ari dhe mëndafshi u janë lejuar grave të umetit të tij dhe u janë ndaluar burrave. U ndaloi burrave unazën prej ari. Tha se kush vesh mëndafsh në këtë botë, nuk do ta veshë atë në Jetën tjetër.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) përshkroi dy lloje njerëzish të Zjarrit që ende nuk i kishte parë: burra me kamxhikë si bishtat e lopëve, me të cilët rrahin njerëzit, dhe gra që janë të veshura, por duken të zhveshura, që anojnë nga e keqja dhe i çojnë të tjerët drejt saj.
Ebu Musa transmeton se Profeti (ﷺ) tha: ari dhe mëndafshi u janë lejuar grave të umetit tim dhe u janë ndaluar burrave të tij.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) e ndaloi mbajtjen e unazës prej ari.
Enes ibn Maliku transmeton se Profeti (ﷺ) tha: kush vesh mëndafsh në këtë botë, nuk do ta veshë atë në Jetën tjetër.
| Çfarë | Burrat | Gratë |
|---|---|---|
| E mbuluar | Të paktën nga kërthiza deri te gjuri. | Gjithçka përveç fytyrës dhe duarve, para burrave jashtë familjes së ngushtë. |
| Nuk vishen | Rroba të tejdukshme apo shumë të ngushta. | Rroba të tejdukshme apo shumë të ngushta. |
| Ari dhe mëndafshi | Të ndaluara. | Të lejuara. |
Islami nuk cakton uniformë: çdo veshje brenda këtyre kufijve është e mirë.
Bukuri pa mendjemadhësi
E përkorë nuk do të thotë e rreckosur. Një burrë pyeti nëse të pëlqyerit e rrobave dhe këpucëve të bukura ishte mendjemadhësi. Profeti (ﷺ) tha se Allahu (﷾) është i bukur dhe e do të bukurën. Mendjemadhësia, tha ai, është të refuzosh të vërtetën dhe t'i shohësh njerëzit nga lart. Kurani thotë se Allahu (﷾) nuk e do mendjemadhin mburravec.
Abdullah ibn Mesudi transmeton se Profeti (ﷺ) tha se nuk do të hyjë në Xhenet askush që ka në zemër sa një grimcë mendjemadhësie. Një burrë tha se njerëzve u pëlqen që rrobat dhe këpucët e tyre të jenë të bukura. Profeti u përgjigj se Allahu është i bukur dhe e do të bukurën; mendjemadhësia është të refuzosh të vërtetën dhe t'i shohësh njerëzit nga lart.
“Mos i trajto njerëzit me nënçmim dhe mos ec në tokë me mendjemadhësi, se Allahu nuk i do mendjemëdhenjtë e mburracakët!”
Përshëndetja e paqes
Profeti (ﷺ) mësoi se përshëndetja ‘Es-selamu alejkum’, paqja qoftë mbi ju, shkon deri te Ademi. Engjëjt iu përgjigjën me më shumë: paqja dhe mëshira e Allahut (﷾). Kurani u thotë myslimanëve t'i përgjigjen një përshëndetjeje me një më të mirë, ose të paktën me të njëjtën. Profeti (ﷺ) tha se përhapja e përshëndetjes së paqes i bën njerëzit ta duan njëri-tjetrin. Tha se një nga veprat më të mira është të përshëndetësh ata që i njeh dhe ata që nuk i njeh.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se kur Allahu e krijoi Ademin, i tha të përshëndeste një grup engjëjsh dhe të dëgjonte përgjigjen e tyre, sepse ajo do të ishte përshëndetja e fëmijëve të tij. Ademi tha ‘Es-selamu alejkum’ (paqja qoftë mbi ju), dhe ata u përgjigjën ‘Es-selamu alejke ve rahmetullah’ (paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi ty), duke shtuar mëshirën e Allahut.
“Kur ju përshëndet dikush me respekt, kthejani me një përshëndetje më të mirë ose në të njëjtën mënyrë! Pa dyshim, Allahu llogarit çdo gjë.”
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha: nuk do të hyni në Xhenet derisa të besoni, dhe nuk do të besoni derisa ta doni njëri-tjetrin. Pastaj tha se ajo që i bën njerëzit ta duan njëri-tjetrin është përhapja e përshëndetjes së paqes mes tyre.
Abdullah ibn Amri transmeton se një burrë e pyeti Profetin (ﷺ) cilat vepra të Islamit janë më të mirat. Ai tha: t'u japësh njerëzve ushqim, dhe të përshëndetësh ata që i njeh dhe ata që nuk i njeh.
Virtytet që çmon Islami
Kurani i urdhëron myslimanët ta përmbushin çdo premtim. U thotë të qëndrojnë të palëkundur për drejtësinë edhe kundër vetes, dhe të mos lejojnë që urrejtja ndaj të tjerëve t'i bëjë të padrejtë. I dënon ata që mashtrojnë në peshë dhe në masë. Shpenzimin për nevojtarin dhe jetimin e quan mirësi. Urdhëron mirësjellje dhe nderim ndaj prindërve në pleqërinë e tyre. Profeti (ﷺ) tha se sinqeriteti të çon në Xhenet. I tha më të riut në një grup ta linte më të moshuarin të fliste i pari. E puthi nipin e tij, duke thënë se kush nuk tregon mëshirë nuk do të mëshirohet. Engjëlli Xhibril e nxiti aq shpesh të sillej mirë me fqinjët, sa ai mendoi se fqinjët do të bëheshin trashëgimtarë.
“Mos iu qasni pasurisë së jetimit, veçse me qëllim të mirë, derisa të arrijë moshën e pjekurisë. Dhe përmbushni zotimet. Me të vërtetë, për zotimet do të jeni përgjegjës.”
“O besimtarë! Bëhuni zbatues të palëkundur të drejtësisë, duke dëshmuar në emër të Allahut, qoftë edhe kundër jush ose kundër prindërve dhe të afërmve tuaj. Qoftë i pasur ose i varfër ai (për të cilin dëshmoni), Allahu është për ata vlerësuesi më i drejtë. Dhe mos shkoni pas epsheve tuaja e të shtrembëroni drejtësinë! Nëse ju ngatërroni dëshminë ose i shmangeni asaj, vërtet që Allahu e di se çfarë bëni ju.”
“O besimtarë! Bëhuni të qëndrueshëm në urdhrat e Allahut dhe bëhuni dëshmues me drejtësi! Le të mos ju nxisë urrejtja ndaj njerëzve për të bërë padrejtësi. Bëhuni të drejtë, se kjo është më afër devotshmërisë dhe frikësojuni Allahut! Pa dyshim, Allahu është i Dijshëm për çdo gjë që punoni ju.”
“Mjerë për ata që hanë në peshë (dhe matje), që, kur masin për veten, e marrin masën të plotë, ndërsa, kur u masin të tjerëve me litër ose me kandar, ua pakësojnë.”
“Mirësia nuk është të kthyerit e fytyrës suaj nga lindja dhe perëndimi, por mirësia është (cilësi) e atij që beson Allahun, Ditën e Fundit, engjëjt, Librin dhe profetët; e atij që me vullnet jep nga pasuria e vet për të afërmit, jetimët, të varfrit, udhëtarët e mbetur rrugës, lypësit dhe për lirimin e të robëruarve; e atij që fal namazin dhe e jep zekatin; dhe e atyre që i plotësojnë premtimet, kur marrin përsipër diçka; e atyre që durojnë në kohë skamjeje, sëmundjeje dhe lufte. Këta janë besimtarët e vërtetë dhe këta janë ata që e kanë frikë Allahun.”
“Zoti yt ka urdhëruar, që të mos adhuroni askënd tjetër përveç Atij dhe, që të silleni mirë me prindërit. Nëse njëri prej tyre ose të dy arrijnë pleqërinë te ti, mos u thuaj atyre as “uh!”, mos i kundërshto, por drejtoju atyre me fjalë respekti. Lësho para tyre krahët e përuljes prej mëshirës dhe thuaj: “O Zoti im, mëshiroji ata, ashtu siç më kanë rritur, kur unë isha i vogël!””
Abdullah ibn Mesudi transmeton se Profeti (ﷺ) tha se sinqeriteti të çon te mirësia dhe mirësia te Xheneti, dhe njeriu vazhdon të thotë të vërtetën derisa bëhet i sinqertë. Gënjeshtra të çon te ligësia dhe ligësia te Zjarri, dhe njeriu vazhdon të gënjejë derisa regjistrohet tek Allahu si gënjeshtar.
Rafi ibn Hadixhi dhe Sehl ibn Ebi Hathme transmetojnë se kur një grup burrash erdhën te Profeti (ﷺ) për një vrasje, dhe më i riu prej tyre filloi të fliste, Profeti tha: le të flasë më i moshuari i pari.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) e puthi nipin e tij el-Hasan ibn Aliun ndërsa el-Akra ibn Habisi ishte ulur me të. El-Akra tha se kishte dhjetë fëmijë dhe nuk kishte puthur kurrë asnjërin prej tyre. Profeti e shikoi dhe tha se kush nuk është i mëshirshëm me të tjerët nuk do të mëshirohet.
Ibn Omeri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Xhibrili vazhdonte ta nxiste të sillej mirë me fqinjët, aq sa ai mendoi se Xhibrili do t'i bënte fqinjët trashëgimtarë.
“Adhuroni Allahun dhe mos i shoqëroni Atij asgjë (në adhurim); silluni mirë me prindërit, të afërmit, jetimët, të varfrit, fqinjët e afërt dhe të largët, me atë që keni pranë, me udhëtarin (që ka mbetur ngushtë) dhe me ata që janë robër nën pushtetin tuaj. Në të vërtetë, Allahu nuk i do njerëzit arrogantë e mburravecë;”
Çfarë dënon Islami
Kurani ndalon talljen me të tjerët, nënçmimin e tyre dhe thirrjen me nofka fyese. U thotë besimtarëve t'i shmangen dyshimit, të mos spiunojnë dhe të mos përgojojnë. Përgojimi është të flasësh keq për dikë pas shpine, dhe Kurani e krahason me ngrënien e mishit të vëllait të vdekur. Shpall mjerim për çdo shpifës dhe përgojues. U thotë myslimanëve të largohen nga ata që i shtrembërojnë emrat e Allahut (﷾). Profeti (ﷺ) u tha myslimanëve të mos e urrejnë dhe të mos e kenë zili njëri-tjetrin. Tha se nuk do të hyjë në Xhenet askush që ka në zemër sa një grimcë mendjemadhësie.
“O ju që keni besuar! Asnjë burrë prej jush të mos tallet me burra të tjerë, se këta mund të jenë më të mirë se ai. Gjithashtu, asnjë grua të mos tallet me gra të tjera, se këto mund të jenë më të mira se ajo. Mos e nënçmoni dhe mos e qesëndisni njëri tjetrin me nofka (të këqija)! Sa e shëmtuar është të thirresh me emër të keq pas (pranimit të) besimit! Ata që nuk pendohen, janë vërtet keqbërës.”
“O ju që keni besuar! Mënjanoni shumë dyshime, se, vërtet, disa dyshime janë gjynah. Mos e spiunoni dhe mos e përgojoni njëri-tjetrin! Mos vallë dëshiron ndokush prej jush të hajë mishin e vëllait të vet të vdekur?! Sigurisht që ju do ta urrenit këtë!”
“Mjerë për çdo përqeshës - shpifës,”
“Allahut i përkasin emrat më të bukur, andaj thirreni Atë (lutjuni Atij) me to dhe largohuni nga ata që i shtrembërojnë emrat e Tij. Ata do të ndëshkohen për çfarë kanë vepruar.”
Enes ibn Maliku transmeton se Profeti (ﷺ) tha: mos e urreni njëri-tjetrin, mos e kini zili njëri-tjetrin dhe mos ia ktheni shpinën njëri-tjetrit; bëhuni robër të Allahut, vëllezër. Nuk i lejohet myslimanit ta ndërpresë vëllanë e tij më shumë se tri ditë.
Abdullah ibn Mesudi transmeton se Profeti (ﷺ) tha se nuk do të hyjë në Xhenet askush që ka në zemër sa një grimcë mendjemadhësie. Një burrë tha se njerëzve u pëlqen që rrobat dhe këpucët e tyre të jenë të bukura. Profeti u përgjigj se Allahu është i bukur dhe e do të bukurën; mendjemadhësia është të refuzosh të vërtetën dhe t'i shohësh njerëzit nga lart.
“Mos i trajto njerëzit me nënçmim dhe mos ec në tokë me mendjemadhësi, se Allahu nuk i do mendjemëdhenjtë e mburracakët!”
Mbajtja e çdo premtimi
Sinqeriteti
Drejtësia, edhe kundër vetes
Mirësia ndaj prindërve dhe fqinjëve
Tallja dhe nofkat fyese
Dyshimi, spiunimi dhe përgojimi
Mendjemadhësia
Përkorja në Dhiatën e Re
Edhe Dhiata e Re u kërkon grave të krishtera të vishen me përkore, me veprat e mira si stoli. Këtu ajo shkon më larg se Islami, duke i përjashtuar për gratë arin, margaritarët dhe veshjet e shtrenjta. Veshja e përkorë nuk është e huaj për Biblën. Gratë myslimane e mbajnë në praktikë veshjen e përkorë që e kërkon edhe Bibla.
“Po ashtu edhe gratë le të stolisen me veshje të përunjur, me turp e me përmbajtje; jo me gërsheta, ose me ar, ose me margaritarë, ose me veshje të shtrenjta; por (siç u ka hije grave që pohojnë perëndishmërinë) me vepra të mira.”
Këndvështrime
Pikëpamja islame
Islami u kërkon edhe burrave, edhe grave të vishen me përkore dhe thjeshtë. Cakton disa kufij të qartë, jo një uniformë. Mëson sjellje të ndërtuara mbi paqen, sinqeritetin, drejtësinë dhe mirësinë. Profeti (ﷺ) është shembulli për të dyja.
Kurani u thotë njësoj burrave dhe grave besimtare të ulin shikimet dhe ta ruajnë nderin.
Gruaja mbulon gjithçka përveç fytyrës dhe duarve para burrave jashtë familjes së saj të ngushtë. Kështu e shpjegojnë shumë komentues të hershëm Kuranin 24:31.
Shumica e juristëve mendojnë se burri mbulohet të paktën nga kërthiza deri te gjuri.
Ari dhe mëndafshi u lejohen grave myslimane dhe u ndalohen burrave myslimanë.
Veshja që e lë gruan të veshur, por të zhveshur, dënohet.
Myslimanët përshëndeten me përshëndetjen e paqes dhe i përgjigjen me të njëjtën ose me më të mirë.
Kurani ndalon talljen, nofkat fyese, dyshimin, spiunimin dhe përgojimin.
Mirësia ndaj prindërve, fqinjëve dhe nevojtarëve urdhërohet krahas adhurimit të Allahut (﷾).