Pa Tempullin, si falen mëkatet (Osea 14:3)?

“Kthehu, o Izrael, te ZOTI, Perëndia yt; sepse ke rënë për shkak të paudhësisë sate. Merrni me vete fjalë dhe kthehuni te ZOTI; i thoni: ‘Fal çdo paudhësi dhe prano atë që është e mirë; kështu do të japim në vend të demave flijimin e buzëve tona.”

“Por nëse i ligu kthehet nga të gjitha mëkatet që ka bërë, dhe i zbaton të gjitha statutet e Mia, dhe bën atë që është e ligjshme dhe e drejtë, ai me siguri do të jetojë, nuk do të vdesë. Asnjë nga shkeljet që ka bërë nuk do t’i kujtohet kundër tij; për drejtësinë që ka bërë do të jetojë. A kam unë ndonjë kënaqësi që i ligu të vdesë? thotë Zoti ZOT; dhe jo më mirë që të kthehet nga rrugët e tij dhe të jetojë?”

“Përsëri, kur njeriu i lig kthehet nga ligësia që ka bërë dhe bën atë që është e ligjshme dhe e drejtë, ai do ta shpëtojë gjallë shpirtin e tij.”

“Dhe Perëndia i pa veprat e tyre, që u kthyen nga rruga e tyre e keqe; dhe Perëndia u pendua për të keqen që kishte thënë se do t’u bënte; dhe nuk e bëri.”

“Nëse mëkatojnë kundër Teje—sepse nuk ka njeri që nuk mëkaton—dhe Ti zemërohesh me ta, dhe ua dorëzon armikut, kështu që ata i çojnë robër në vendin e armikut, larg ose afër; megjithatë nëse vijnë në vete në vendin ku janë çuar robër, dhe kthehen, dhe të përgjërohen në vendin e atyre që i çuan robër, duke thënë: Kemi mëkatuar, kemi bërë paudhësi, kemi vepruar me ligësi; nëse kthehen te Ti me gjithë zemrën e tyre dhe me gjithë shpirtin e tyre në vendin e armiqve të tyre, që i çuan robër, dhe të luten drejt vendit të tyre, që Ti ua dhe etërve të tyre, qytetit që Ti ke zgjedhur, dhe shtëpisë që unë kam ndërtuar për emrin Tënd; atëherë dëgjoje Ti lutjen dhe përgjërimin e tyre në qiell, vendbanimin Tënd, dhe mbroje çështjen e tyre; dhe fale popullin Tënd që ka mëkatuar kundër Teje, dhe të gjitha shkeljet me të cilat kanë shkelur kundër Teje; dhe u jep atyre dhembshuri para atyre që i çuan robër, që ata të kenë dhembshuri për ta;”

“Sepse Ti nuk kënaqesh me flijime, përndryshe do të ta jepja; Ti nuk ke kënaqësi me olokaustin. Flijimet e Perëndisë janë një frymë e thyer; një zemër të thyer dhe të penduar, o Perëndi, Ti nuk do ta përbuzësh. Bëji mirë Sionit sipas pëlqimit Tënd; ndërtoji muret e Jeruzalemit. Atëherë do të kënaqesh me flijimet e drejtësisë, me olokaustin dhe me ofertën e plotë; atëherë do të ofrojnë dema mbi altarin Tënd.”

“Sepse unë dëshiroj mëshirë dhe jo flijim, dhe njohjen e Perëndisë më shumë se olokaustet.”

“’Me çfarë do të vij para ZOTIT dhe do të përkulem para Perëndisë së lartë? A do të vij para Tij me olokauste, me viça njëvjeçarë? A do të kënaqet ZOTI me mijëra desh, me dhjetëra mijëra lumenj vaji? A do ta jap të parëlindurin tim për shkeljen time, frytin e trupit tim për mëkatin e shpirtit tim?’ Të është thënë, o njeri, ç’është e mirë, dhe çfarë kërkon ZOTI prej teje: vetëm të veprosh me drejtësi, ta duash mëshirën dhe të ecësh me përulësi me Perëndinë tënd.”

“Të bësh drejtësi dhe gjykim është më e pranueshme për ZOTIN se flijimi.”

“Me mëshirë dhe të vërtetë shlyhet paudhësia; dhe me frikën e ZOTIT njerëzit largohen nga e keqja.”

“Dhe nëse një person mëkaton gabimisht, atëherë do të ofrojë një dhi njëvjeçare si flijim për mëkatin. Dhe prifti do të bëjë shlyerjen për shpirtin që gabon, kur mëkaton gabimisht, para ZOTIT, për të bërë shlyerjen për të; dhe ai do të falet, si ai që ka lindur mes bijve të Izraelit, ashtu edhe i huaji që banon mes tyre: do të keni një ligj për atë që bën diçka gabimisht. Por shpirti që bën diçka me dorë të ngritur, qoftë i lindur në vend apo i huaj, ai e blasfemon ZOTIN; dhe ai shpirt do të shfaroset nga mesi i popullit të tij. Sepse e ka përbuzur fjalën e ZOTIT dhe e ka shkelur urdhërimin e Tij; ai shpirt do të shfaroset krejtësisht, paudhësia e tij do të jetë mbi të.”

“R. Johanan b. Zakai doli njëherë nga Jeruzalemi, i ndjekur nga R. Joshua, dhe duke parë Tempullin e shkatërruar, R. Joshua tha: “Mjerë ne, që u shkatërrua ky, i vetmi vend ku shlyheshin mëkatet e izraelitëve!” R. Johanani e korrigjoi, duke thënë: “Biri im, mos u pikëllo për të. Kemi mjete të tjera shlyerjeje po aq të efektshme—domethënë, bërjen e mirësive, siç është shkruar [Osea, vi. 6]: ‘Sepse mirësi dëshirova, dhe jo flijim.’”

“Sepse unë dëshiroj mëshirë dhe jo flijim, dhe njohjen e Perëndisë më shumë se olokaustet.”

Mishna (rreth 200 e.s., halaha) vendos: flijimi për mëkatin dhe flijimi i sigurt për fajin shlyejnë; vdekja dhe Jom Kipuri shlyejnë bashkë me pendimin (teshuva). Pendimi shlyen për shkeljet e lehta, të urdhërimeve pozitive dhe negative; për ato të rënda e pezullon ndëshkimin derisa të vijë Jom Kipuri dhe të shlyejë. Kush thotë “Do të mëkatoj dhe do të pendohem, do të mëkatoj dhe do të pendohem” nuk i jepet mundësi të pendohet, dhe kush thotë “Do të mëkatoj dhe Jom Kipuri do të shlyejë” nuk fiton shlyerje nga dita. Jom Kipuri shlyen për mëkatet midis njeriut dhe Perëndisë, por jo për mëkatet ndaj një njeriu tjetër derisa ta ketë pajtuar; Rabi Elazar ben Azaria (shek. 1-2) e nxjerr këtë nga Levitiku 16:30. Rabi Akiva (fillimi i shek. 2) thotë: lum ti, Izrael, sepse Ati yt në qiell të pastron, ashtu si një mikve e pastron të papastrin (Jeremia 17:13).

Talmudi sjell mësimin e Rabi Jishmaelit (shek. 2) për llojet e shlyerjes, me pendimin të nevojshëm në secilin. Ai që shkel një urdhërim pozitiv dhe pendohet falet para se të lëvizë nga vendi i tij (Jeremia 3:22). Për një ndalim, pendimi e pezullon ndëshkimin dhe Jom Kipuri shlyen (Levitiku 16:30). Për mëkatet më të rënda, pendimi dhe Jom Kipuri e pezullojnë ndëshkimin dhe vuajtja e plotëson shlyerjen. Për atë që e ka përdhosur emrin e Perëndisë, vetëm vdekja e plotëson. Në një barajta Rabi Elazari e lexon Eksodin 34:7 se Perëndia i shfajëson ata që pendohen dhe nuk i shfajëson ata që nuk pendohen.

Në thëniet e Talmudit për “i madh është pendimi” (agada), Resh Lakishi (shek. 3) transmetohet dy herë. Përmes pendimit mëkatet e qëllimshme bëhen si gabime (Osea 14:2); dhe bëhen si merita (Ezekieli 33:19). Talmudi i pajton të dyja: si merita kur njeriu pendohet nga dashuria, si gabime kur pendohet nga frika. Rabi Jichaku, duke cituar Tokën e Izraelit në emër të Raba bar Marit (amoraim të shek. 3-4), krahason njerëzit me Perëndinë. Një njeri i fyer me fjalë mund të pajtohet ose jo, dhe ndoshta jo me fjalë. Kur dikush mëkaton në fshehtësi, Perëndia pajtohet me fjalë, siç thotë Osea 14:3, “Merrni me vete fjalë”. Shkrimi madje e llogarit sikur të kishte ofruar dema: “kështu do të japim në vend të demave flijimin e buzëve tona”.

Majmonidi vendos (halaha) se tani, kur Tempulli nuk qëndron dhe nuk ka altar shlyerjeje, nuk mbetet asgjë përveç pendimit (teshuva), dhe pendimi shlyen për të gjitha mëkatet. Edhe një njeriu që ishte i lig gjithë ditët e tij dhe u pendua në fund nuk i kujtohet asgjë nga ligësia e tij (Ezekieli 33:12). Vetë Dita e Shlyerjes shlyen për ata që pendohen (Levitiku 16:30).

Talmudi sjell mësimin e Rabi Jishmaelit (shek. 2) për llojet e shlyerjes, me pendimin të nevojshëm në secilin. Ai që shkel një urdhërim pozitiv dhe pendohet falet para se të lëvizë nga vendi i tij (Jeremia 3:22). Për një ndalim, pendimi e pezullon ndëshkimin dhe Jom Kipuri shlyen (Levitiku 16:30). Për mëkatet më të rënda, pendimi dhe Jom Kipuri e pezullojnë ndëshkimin dhe vuajtja e plotëson shlyerjen. Për atë që e ka përdhosur emrin e Perëndisë, vetëm vdekja e plotëson. Në një barajta Rabi Elazari e lexon Eksodin 34:7 se Perëndia i shfajëson ata që pendohen dhe nuk i shfajëson ata që nuk pendohen.

“Sepse jeta e mishit është në gjak; dhe unë jua kam dhënë mbi altar për të bërë shlyerjen për shpirtrat tuaj; sepse është gjaku ai që bën shlyerjen për shkak të jetës.”

“Dhe pothuajse të gjitha gjërat pastrohen sipas ligjit me gjak; dhe pa derdhje gjaku nuk ka heqje të mëkatit.”

“Por nëse mjetet e tij nuk mjaftojnë për dy turtuj, ose dy pëllumba të rinj, atëherë do ta sjellë ofertën e tij për atë në të cilën ka mëkatuar, të dhjetën pjesë të një efe majë mielli si flijim për mëkatin; nuk do të hedhë vaj mbi të, as nuk do të vërë temjan mbi të; sepse është flijim për mëkatin. Dhe do t’ia sjellë priftit, dhe prifti do të marrë një grusht prej tij si pjesë përkujtimore, dhe do ta tymosë mbi altar, mbi ofertat e ZOTIT të bëra me zjarr; është flijim për mëkatin. Dhe prifti do të bëjë shlyerjen për të lidhur me mëkatin që ka bërë në cilëndo nga këto gjëra, dhe ai do të falet; dhe mbetja do të jetë e priftit, si oferta e ushqimit.”

“I pasuri nuk do të japë më shumë, dhe i varfri nuk do të japë më pak, se gjysmë sikli, kur të japin ofertën e ZOTIT, për të bërë shlyerjen për shpirtrat tuaj. Dhe do t’i marrësh paratë e shlyerjes nga bijtë e Izraelit, dhe do t’i caktosh për shërbimin e çadrës së takimit, që të jenë një kujtim për bijtë e Izraelit para ZOTIT, për të bërë shlyerjen për shpirtrat tuaj.’”

“Dhe Moisiu i tha Aronit: ‘Merre temjanicën tënde, vër në të zjarr nga altari, vër temjan mbi të, dhe çoje shpejt te asambleja, dhe bëj shlyerjen për ta; sepse ka dalë zemërimi nga ZOTI: murtaja ka filluar.’ Dhe Aroni e mori ashtu siç tha Moisiu, dhe vrapoi në mes të asamblesë; dhe ja, murtaja kishte filluar mes popullit; dhe ai vuri temjanin dhe bëri shlyerjen për popullin. Dhe qëndroi midis të vdekurve dhe të gjallëve; dhe murtaja u ndal.”

“Folu bijve të Izraelit, duke thënë: Nëse dikush mëkaton gabimisht, në ndonjërën nga gjërat që ZOTI ka urdhëruar të mos bëhen, dhe bën ndonjërën prej tyre:”

“Dhe nëse një person mëkaton gabimisht, atëherë do të ofrojë një dhi njëvjeçare si flijim për mëkatin. Dhe prifti do të bëjë shlyerjen për shpirtin që gabon, kur mëkaton gabimisht, para ZOTIT, për të bërë shlyerjen për të; dhe ai do të falet, si ai që ka lindur mes bijve të Izraelit, ashtu edhe i huaji që banon mes tyre: do të keni një ligj për atë që bën diçka gabimisht. Por shpirti që bën diçka me dorë të ngritur, qoftë i lindur në vend apo i huaj, ai e blasfemon ZOTIN; dhe ai shpirt do të shfaroset nga mesi i popullit të tij. Sepse e ka përbuzur fjalën e ZOTIT dhe e ka shkelur urdhërimin e Tij; ai shpirt do të shfaroset krejtësisht, paudhësia e tij do të jetë mbi të.”

“Thuaj: O robërit e Mi, që i keni bërë keq vetes me gjynahe, mos e humbni shpresën në mëshirën e Allahut! Allahu, me siguri, i fal të gjitha gjynahet. Vërtet, Ai është Falësi i madh dhe Mëshirëploti.”

“Kur të vijnë te ti ata që besojnë në shpalljet Tona, thuaj: “Paqja qoftë mbi ju!”. Zoti juaj ia ka bërë detyrim Vetes mëshirën. Nëse dikush nga ju bën ndonjë vepër të keqe pa e ditur, e pastaj pendohet e përmirësohet, ai do ta gjejë Allahun Falës dhe Mëshirues.”

“Për ata që, kur bëjnë vepra të turpshme ose i bëjnë dëm vetes, e kujtojnë Allahun, i kërkojnë falje për gjynahet e tyre - e kush i fal gjynahet përveç Allahut? - dhe nuk ngulmojnë me vetëdije në gabimet që kanë bërë,”

“Përjashtim bën ai që pendohet, beson dhe punon vepra të mira. Një njeriu të tillë Allahu ia ndërron veprat e këqija në të mira. Allahu është Falës e Mëshirëplotë.”

Në thëniet e Talmudit për “i madh është pendimi” (agada), Resh Lakishi (shek. 3) transmetohet dy herë. Përmes pendimit mëkatet e qëllimshme bëhen si gabime (Osea 14:2); dhe bëhen si merita (Ezekieli 33:19). Talmudi i pajton të dyja: si merita kur njeriu pendohet nga dashuria, si gabime kur pendohet nga frika. Rabi Jichaku, duke cituar Tokën e Izraelit në emër të Raba bar Marit (amoraim të shek. 3-4), krahason njerëzit me Perëndinë. Një njeri i fyer me fjalë mund të pajtohet ose jo, dhe ndoshta jo me fjalë. Kur dikush mëkaton në fshehtësi, Perëndia pajtohet me fjalë, siç thotë Osea 14:3, “Merrni me vete fjalë”. Shkrimi madje e llogarit sikur të kishte ofruar dema: “kështu do të japim në vend të demave flijimin e buzëve tona”.

“Tek Allahu nuk arrin as mishi, as gjaku i tyre, por arrin përkushtimi juaj. Kështu, Ai i ka vënë ato në shërbimin tua,j që ju ta madhëroni Allahun sepse ju ka udhëzuar. Dhe, jepu lajmin e mirë, punëdrejtëve!”

“Pasi iu nënshtruan që të dy urdhrit, (Ibrahimi) e vuri (Ismailin) me ballë përtokë. Ne e thirrëm: “O Ibrahim, ti e përmbushe ëndrrën.” Vërtet, Ne kështu i shpërblejmë punëmirët! Kjo, me të vërtetë ka qenë një sprovë e qartë! Dhe Ne e zëvendësuam atë (Ismailin) me një kurban të madh,”

“Kryeni haxhin dhe umren për hir të Allahut! Nëse në këtë rrugë pengoheni, atëherë therni kurban, sipas mundësisë, dhe mos i rruani kokat tuaja, derisa të arrijë kurbani në vend! Cilido prej jush që është i sëmurë ose që ka ndonjë plagë në kokë (dhe si i tillë, nuk mund ta rruajë kokën), le ta zëvendësojë me agjërim, lëmoshë ose kurban. Kur të jeni të sigurt (nga armiqtë), ai që prej jush kryen umren deri në haxh, le të therë kurban, sipas mundësisë. Ndërsa ai që nuk ka mundësi, është i detyruar të agjërojë tri ditë në haxh dhe shtatë ditë pas kthimit nga haxhi; këto janë dhjetë ditë të plota. Kjo është për ata që nuk banojnë në Mekë. Ta keni frikë Allahun dhe dijeni se Ai dënon ashpër.”

“O besimtarë! Mos gjuani, duke qenë në ihram! Kushdo që e vret gjahun me paramendim, për dënim duhet të therë si kurban në Qabe një kafshë shtëpiake të ngjashme me kafshën e gjuajtur, sipas vlerësimit të dy njerëzve të drejtë midis jush; ose të ushqejë disa të varfër për të larë gjynahun; ose të agjërojë në atë masë, që ta ndiejë ndëshkimin për gjynahun e bërë. Allahu e fal atë që ka kaluar (para ndalimit). Ndërsa atë që vepron pas ndalimit, Allahu do ta ndëshkojë. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Zoti për shpagim.”

“Allahu nuk ju ndëshkon për betimin që e bëni pa qëllim, por ju ndëshkon për betimin e bërë me qëllim. Larja e gjynahut për thyerjen e betimit është: ushqyerja e dhjetë të varfërve me mesataren e ushqimit të familjes suaj ose t’i vishni ata, ose të lironi një skllav. Ai që nuk gjen mundësi për këto, le të agjërojë tri ditë. Kjo është shlyerja për thyerjen e betimeve tuaja, nëse betoheni. Mbani betimet tuaja! Kështu jua shpjegon Allahu Fjalët dhe ligjet e Veta, që të jeni mirënjohës.”

Majmonidi vendos (halaha) se kushdo që shkel një urdhërim të Torës, me qëllim ose gabimisht, duhet të rrëfehet para Perëndisë kur pendohet. Ata që sjellin flijime për mëkatin ose për fajin për gabimet ose për mëkatet e tyre të qëllimshme nuk shlyhen nga oferta e tyre derisa të pendohen dhe të rrëfehen me fjalë (Levitiku 5:5).

“R. Johanan b. Zakai doli njëherë nga Jeruzalemi, i ndjekur nga R. Joshua, dhe duke parë Tempullin e shkatërruar, R. Joshua tha: “Mjerë ne, që u shkatërrua ky, i vetmi vend ku shlyheshin mëkatet e izraelitëve!” R. Johanani e korrigjoi, duke thënë: “Biri im, mos u pikëllo për të. Kemi mjete të tjera shlyerjeje po aq të efektshme—domethënë, bërjen e mirësive, siç është shkruar [Osea, vi. 6]: ‘Sepse mirësi dëshirova, dhe jo flijim.’”

Talmudi i Jeruzalemit (agada) sjell një mësim se mëkatet e një të dituri, e një dhëndri dhe e një princi shlyhen kur ngrihen në pozitën e tyre të re. Për të diturin e lexon Levitikun 19:32-33: vargu për nderimin e plakut ndiqet nga vargu për prozelitin, prandaj “ashtu si prozelitit i falen të gjitha mëkatet”, të gjitha mëkatet i falen atij që shugurohet. Rabi Zeira (shek. 3-4) e pranoi shugurimin kur e dëgjoi këtë.

Amr ibn el-Asi, afër vdekjes, tha se para Islamit askush nuk i ishte më i urryer se Profeti (ﷺ), dhe se kishte dashur ta vriste. Ai tregoi si erdhi te Profeti për ta pranuar Islamin. I kërkoi Profetit ta shtrinte dorën e djathtë që t'i jepte besën, pastaj e tërhoqi dorën e vet. I pyetur pse, ai tha se donte një kusht: që t'i falej. Profeti e pyeti nëse nuk e dinte se Islami fshin gjithçka që ishte para tij.