Islami ka dy festa, dhe secila quhet Bajram. Fitër Bajrami vjen kur mbaron agjërimi i Ramazanit. Kurban Bajrami vjen gjatë ditëve të haxhit. Të dyja fillojnë njësoj: njerëzit mblidhen në mëngjes për një namaz të shkurtër me dy rekate (njësi të namazit), dhe pjesa tjetër e ditës është për familjen, ushqimin dhe dhënien.
Kur Profeti (ﷺ) erdhi në Medine, njerëzit atje mbanin dy ditë loje të mbetura nga koha para Islamit. Ai u tha atyre se Allahu (﷾) u kishte dhënë diçka më të mirë në vend të tyre: ditën e Fitrit dhe ditën e Kurbanit. Pra, këto nuk janë thjesht pushime. Janë dy ditët që Allahu (﷾) ua dha muslimanëve për të festuar.
Dy Bajramet
Çdo Bajram vjen pas një adhurimi të madh. Fitër Bajrami vjen pas një muaji agjërimi, dhe Kurban Bajrami vjen pas Ditës së Arafatit, kulmit të haxhit. Prandaj gëzimi i Bajramit nuk është pushim nga besimi: është falënderim ndaj Allahut (﷾) për adhurimin që Ai ju lejoi ta plotësoni.
| Fitër Bajrami | Kurban Bajrami | |
|---|---|---|
| Kuptimi | Festa e çeljes së agjërimit | Festa e kurbanit |
| Kur | 1 Sheval, dita pas mbarimit të Ramazanit | 10 Dhul-Hixhe, gjatë ditëve të haxhit |
| Vjen pas | Një muaji agjërimi | Ditës së Arafatit |
| Çfarë jepet | Zekati i fitrit, para namazit | Një kurban, pas namazit |
| Namazi | Dy rekate në mëngjes | Dy rekate në mëngjes |
| Agjërimi në atë ditë | I ndaluar | I ndaluar |
Kalendari islam ndjek hënën, ndaj të dy Bajramet vijnë rreth njëmbëdhjetë ditë më herët çdo vit dhe kalojnë nëpër çdo stinë. Dita e saktë varet nga hëna e re, ndaj xhamia juaj vendore do t’ju tregojë kur është dhe kur fillon namazi.
Mëngjesi i Bajramit
Lahuni dhe vishuni mirë
Lani gjithë trupin dhe vishni rrobat më të mira që keni. Nuk ka nevojë të jenë të reja apo të shtrenjta. Dijetarët pajtohen se kjo larje është e rekomanduar, dhe në kohën e Profetit (ﷺ) njerëzit visheshin për këtë ditë: Umeri njëherë i ofroi një mantel për ta veshur në Bajram, të cilin ai e refuzoi sepse ishte prej mëndafshi.
Paguani zekatin e fitrit (Fitër Bajrami)
Kjo lëmoshë e vogël paguhet për çdo person në shtëpi, të ri a të moshuar, dhe Profeti (ﷺ) urdhëroi që të paguhej para se njerëzit të dilnin për namaz. Ajo u arrin nevojtarëve para se të fillojë dita, që askush të mos mbetet jashtë Bajramit.
Hani disa hurma (Fitër Bajrami)
Profeti (ﷺ) nuk nisej në mëngjesin e Fitër Bajramit derisa të hante disa hurma, në numër tek. Pas një muaji agjërimi, gjëja e parë që bëni është të hani, sepse agjërimi ka mbaruar dhe edhe kjo është bindje.
Nisuni duke thënë tekbiret
Shumë njerëz i përsërisin tekbiret gjatë rrugës dhe ndërsa presin namazin. Fjalët janë më poshtë në këtë faqe. Nëse nuk i dini ende, dëgjoni njerëzit përreth dhe bashkohuni me ta.
Sillni të gjithë
Profeti (ﷺ) u tha grave dhe vajzave të dilnin për Bajram, madje edhe grave me menstruacione, të cilat rrinin larg vetë namazit, por merrnin pjesë në tekbir dhe në dua (lutje). Kështu askush nuk e humb bekimin e ditës. Ai dilte për këtë në një shesh të hapur faljeje, dhe sot shumë njerëz falen në xhami, në park ose në sallë.
Namazi i Bajramit, hap pas hapi
Namazi i Bajramit është dy rekate, i falur së bashku në mëngjes pasi të ketë lindur dielli. Është si çdo namaz me dy rekate, me tri dallime kryesore.
Si ndryshon
- Nuk ka ezan as ikamet, dy thirrjet që fillojnë namazet e tjera. Njerëzit thjesht ngrihen kur imami është gati. Sahih Muslim 887
- Tekbire shtesë. Imami thotë Allahu ekber disa herë më shumë në çdo rekat. Sunan Abi Dawud 1149
- Hutbja vjen pas namazit, jo para tij si te xhumaja, namazi i së premtes. Sahih al-Bukhari 957
Nijeti
Qëndroni në saf dhe bëni nijet në zemër të falni namazin e Bajramit për Allahun (﷾). Nuk ka fjalë për t’u thënë me zë.
Tekbiret shtesë
Imami thotë Allahu ekber për të filluar, pastaj e thotë edhe disa herë. Thuajeni pas tij çdo herë, dhe ndaluni kur ndalet ai. Me duart bëni si njerëzit përreth jush.
Leximi
Imami lexon me zë el-Fatiha dhe një sure. Mund të jetë çdo sure, por Profeti (ﷺ) lexonte në Bajram el-A’la dhe el-Gashije, si dhe Kaf dhe el-Kamer.
Bëni ruku dhe sexhde
Ndiqni imamin në ruku, në ngritjen prej tij dhe në dy sexhdet, pikërisht si në çdo namaz.
Rekati i dytë
Ngrihuni, dhe imami thotë përsëri tekbiret shtesë. Në disa xhami vijnë para leximit dhe në të tjera pas tij, pak para rukusë. Ndiqeni atë.
Uluni dhe mbyllni namazin
Uluni si në çdo namaz dhe mbylleni me selam pas imamit.
Hutbja
Uluni dhe dëgjoni hutben. Tani imami u kujton njerëzve për çfarë është kjo ditë.
| Ku | Rekati i parë | Rekati i dytë |
|---|---|---|
| Shumë xhami | 7 | 5 |
| Xhamitë hanefite | 3 | 3 |
Nuk keni nevojë të numëroni. Sado qoftë numri, ju ndiqni imamin.
Ku ndryshojnë shkollat
Numri i tekbireve. Transmetohet se Profeti (ﷺ) thoshte shtatë në rekatin e parë dhe pesë në të dytin. Shkolla shafiite numëron shtatë dhe pesë pas tekbirit hapës. Shkollat malikite dhe hanbelite numërojnë gjashtë dhe pesë, ku tekbiri hapës është i shtati. Shkolla hanefite thotë tri në çdo rekat. Dijetarët e quajnë këtë çështje gjykimi, ku askush nuk duhet kritikuar që ndjek cilindo nga këto mendime.
Sunan Abi Dawud 1149 Islam Q&A 138423
Sa detyrues është namazi. Shkolla hanefite e konsideron të domosdoshëm, shkollat malikite dhe shafiite një sunet shumë të rekomanduar, dhe shkolla hanbelite një detyrë të bashkësisë në tërësi.
Nëse Bajrami bie të premten. Profeti (ﷺ) i lejoi ata që kishin falur Bajramin të mos faleshin xhumanë atë ditë, megjithëse vetë e fali. Shkollat ndryshojnë për kuptimin e kësaj, ndaj ndiqni xhaminë tuaj ose pyetni një dijetar të kualifikuar.
Tekbiret
Tekbiret janë fjalët e ditës, dhe arsyeja është Kurani. Në fund të ajetit për agjërimin, ai thotë pse Allahu (﷾) e dha këtë muaj:
وَلِتُكْمِلُوا۟ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
… Ai dëshiron që të plotësoni numrin e ditëve të agjërimit dhe që ta madhëroni Allahun (në fund të agjërimit), për shkak se ju ka drejtuar në rrugë të drejtë e që ta falënderoni Atë.
(Kurani 2:185)
Fjala arabe këtu është li-tukabbiru: të thuash se Allahu (﷾) është më i madhi. Disa dijetarë e nxorën tekbirin e Fitër Bajramit nga këto fjalë. Dhe të njëjtat fjalë, li-tukabbiru Allaha ‘ala ma hadakum, vijnë përsëri në ajetin e Kuranit për kurbanin, më poshtë në këtë faqe. Kështu Kurani e lidh agjërimin dhe kurbanin me një qëllim të vetëm: të shpallësh madhështinë e Allahut (﷾) që ju udhëzoi. Prandaj këto fjalë i mbushin të dy Bajramet.
Tefsiri i Ibn Kethirit për 2:185
اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، وَلِلَّهِ الْحَمْدُ
Allahu akbar, Allahu akbar, la ilaha illa Allah, wa Allahu akbar, Allahu akbar, wa lillahi l-hamd
Allahu është më i madhi, Allahu është më i madhi. Nuk ka zot tjetër përveç Allahut. Allahu është më i madhi, Allahu është më i madhi, dhe Allahut i takon çdo falënderim.
Nga Profeti (ﷺ) nuk vjen asnjë formulë e caktuar, ndaj ndryshon pak nga vendi në vend. Kjo transmetohet nga Shoku Ibn Mes’ud. Para Fitër Bajramit, njerëzit e thonë që nga nata e mëparshme deri kur fillon namazi. Për Kurban Bajramin, e thonë gjatë ditëve përreth tij.
Pas namazit
Tani njerëzit përshëndesin njëri-tjetrin. Fjalët e zakonshme janë Bajrami i bekuar. Shokët, kur takoheshin në Bajram, thoshin:
تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنَّا وَمِنْكَ
Taqabbala Allahu minna wa minka
Allahu pranoftë prej nesh dhe prej jush.
Vini re çfarë kërkon ky urim. Nuk thotë të lumtë: kërkon që adhurimi të pranohet. Edhe në ditën e gëzimit, një musliman nuk e merr si të sigurt agjërimin ose kurbanin.
Kthehuni në shtëpi nga një rrugë tjetër nëse mundeni, siç bënte Profeti (ﷺ). Dijetarët japin disa arsye, dhe njëra është se takoni dhe përshëndetni më shumë njerëz.
Pjesa tjetër e ditës është për familjen dhe miqtë: një vakt, vizita te të afërmit, dhurata për fëmijët. Mos agjëroni: Profeti (ﷺ) e ndaloi agjërimin në të dy ditët e Bajramit. Nëse njihni dikë që është vetëm sot, kjo është dita për ta ftuar.
Kurban Bajrami dhe kurbani
Kurban Bajrami kujton Profetin Ibrahim (paqja qoftë mbi të), i cili ishte gati të jepte djalin e tij për Allahun (﷾), dhe kurbanin që Allahu (﷾) dha në vend të tij.
Pas namazit, ose në ditët e caktuara që pasojnë, ata që kanë mundësi therin një dele, dhi, lopë ose deve. Duhet të jetë pas namazit: Profeti (ﷺ) tha se kafsha e therur para tij është vetëm mish për familjen e vet, jo kurbani. Mishi ndahet, dhe Kurani përmend nevojtarët mes atyre që duhet të ushqejë. Shumë muslimanë i kërkojnë një organizate bamirëse të besueshme ta bëjë për ta aty ku nevoja është më e madhe. Nëse është i detyrueshëm apo shumë i rekomanduar ndryshon midis shkollave, ndaj pyetni një dijetar të kualifikuar.
Sahih al-Bukhari 5545 Kurani 22:36
Kurani thotë qartë për çfarë është kurbani, dhe kurrë nuk ishte kafsha:
لَن يَنَالَ ٱللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَآؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ ٱلتَّقْوَىٰ مِنكُمْ ۚ كَذَٰلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُحْسِنِينَ
Tek Allahu nuk arrin as mishi, as gjaku i tyre, por arrin përkushtimi juaj. Kështu, Ai i ka vënë ato në shërbimin tua,j që ju ta madhëroni Allahun sepse ju ka udhëzuar. Dhe, jepu lajmin e mirë, punëdrejtëve!
(Kurani 22:37)
Tri ditët pas Kurban Bajramit, ditët e teshrikut, janë ditë ngrënieje dhe pirjeje, ndaj festa vazhdon.
Nëse ky është Bajrami juaj i parë
Nuk keni nevojë të dini asgjë para se të shkoni. Mësoni kohën dhe vendin nga xhamia më e afërt, shkoni herët, qëndroni në fund të një safi dhe bëni atë që bën personi pranë jush. Nëse humbni numrin e tekbireve, thjesht vazhdoni të ndiqni imamin.
Nëse familja juaj nuk është muslimane dhe do të ishit vetëm atë ditë, tregojini dikujt në xhami se jeni i ri. Pak gjëra i gëzojnë më shumë muslimanët në Bajram sesa të kenë dikë për ta ftuar në shtëpi.
Nëse nuk jeni musliman dhe jeni kurioz, pyetni një mik musliman ose xhaminë tuaj vendore nëse mund të vini. Shumë janë të lumtur të presin mysafirë në Bajram.