Tehexhudi është namazi i natës. Flini pas Jacisë, zgjoheni kur është ende errësirë dhe falni para Sabahut, kur pothuajse të gjithë flenë dhe askush nuk ju sheh përveç Allahut (﷾). Nuk është një nga pesë namazet e përditshme. Është vullnetar, por i rekomanduar, dhe Profeti (ﷺ) e quajti namazin më të mirë pas të pesëve.
Kjo është një fjalë që të bie në sy për një namaz që askush nuk është i detyruar ta falë. Askush nuk e fal për t’u parë, prandaj ai tregon se çfarë dëshiron vërtet njeriu. Dhe fillimi është i lehtë: dy rekate (njësi namazi) mjaftojnë për të filluar.
Çfarë është Tehexhudi
Emri vjen nga Kurani. Allahu (﷾) i tha Profetit (ﷺ):
وَمِنَ ٱلَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِۦ نَافِلَةًۭ لَّكَ عَسَىٰٓ أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًۭا مَّحْمُودًۭا
Kaloje një pjesë të natës, si falje shtesë për ty (Muhamed)! Është e vërtetë se Zoti yt do të të vendosë ty në një vend të lavdëruar.
(Kurani 17:79)
Fjala arabe për ‘falu’ në këtë ajet është tehexhxhed, që do të thotë të lësh gjumin, të ngrihesh nga gjumi. Dijetarë të hershëm si Alkameh dhe Ibrahim en-Nehai thanë se Tehexhudi është namazi që falet pas gjumit, dhe Ibn Kethiri vëren se këtë e tregon vetë gjuha arabe. Pra Tehexhudi nuk është thjesht të rrish zgjuar deri vonë. Është të ngrihesh për Allahun (﷾) kur mund të kishe mbetur në shtrat.
Tefsiri i Ibn Kethirit për 17:79
Çdo namaz vullnetar mes Jacisë dhe Sabahut, para gjumit ose pas tij, është namaz nate, që dijetarët e quajnë kijamul-lejl, qëndrimi në këmbë natën. Tehexhudi është pjesa e tij që falet pas gjumit. Në Ramazan, namazi i natës që falet së bashku në xhami quhet Teravi. Tehexhudi është namaz nate që mund ta mbani çdo natë të vitit.
Si ndryshon nga pesë namazet e përditshme
- Është vullnetar, por i rekomanduar: një sunnet që Profeti (ﷺ) e mbajti.
- Nuk ka ezan as ikamet, dy thirrjet që hapin namazet e detyrueshme.
- Zakonisht falet në shtëpi, vetëm. Profeti (ﷺ) tha se namazi më i mirë i njeriut është ai që e fal në shtëpi, përveç namazeve të detyrueshme. Sahih al-Bukhari 731
- Nuk ka numër të caktuar rekatesh. Falni dy nga dy, sa të mundeni. Sahih al-Bukhari 990
- Mbyllet me vitrin, një namaz me numër tek rekatesh. Sahih al-Bukhari 998
Pse ka rëndësi
Kurani i përshkruan besimtarët me atë që bëjnë natën:
تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ ٱلْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًۭا وَطَمَعًۭا وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ
Ata ngrihen nga shtrati, i luten Zotit të tyre me frikë e shpresë dhe japin nga ajo që iu kemi dhënë Ne.
(Kurani 32:16)
Dhe për të devotshmit thotë: “ndërsa në agim kërkonin falje (nga Allahu)”. Të lësh një shtrat të ngrohtë ka një kosto, dhe pikërisht kjo është çështja. Ai që ngrihet kur askush nuk e sheh, tregon për kë jeton vërtet.
Profeti (ﷺ) tha se çdo natë, kur mbetet e treta e fundit e natës, Zoti ynë zbret në qiellin më të afërt, në një mënyrë që i përshtatet Atij dhe nuk i ngjan krijesave të Tij, dhe thotë: Kush më lutet, që t’i përgjigjem? Kush më kërkon, që t’i jap? Kush më kërkon falje, që ta fal?
| Allahu (﷾) pyet | Dhe premton |
|---|---|
| Kush më lutet? | Do t’i përgjigjem |
| Kush më kërkon? | Do t’i jap |
| Kush më kërkon falje? | Do ta fal |
Pra pjesa e fundit e natës nuk është një kohë e zakonshme. Vetë Allahu (﷾) i fton njerëzit të kërkojnë, dhe Tehexhudi është mënyra si një musliman i përgjigjet kësaj ftese. Profeti (ﷺ) tha gjithashtu se në çdo natë ka një orë kur asnjë musliman nuk i kërkon Allahut (﷾) diçka të mirë, të kësaj bote ose të tjetrës, pa iu dhënë.
Ai vetë falej kështu, duke qëndruar natën derisa i ënjteshin këmbët. Kur e pyetën pse, tha: A të mos jem rob mirënjohës? Pra Tehexhudi nuk është vetëm kërkesë. Është edhe falënderim.
Kur falet
Namazi i natës mund të falet në çdo kohë pas namazit të Jacisë deri sa të hyjë Sabahu. Tehexhudi është namazi i natës pasi të keni fjetur, dhe koha më e mirë për të është e treta e fundit e natës, koha e thirrjes së përmendur më lart. Profeti (ﷺ) zakonisht flinte herët dhe ngrihej në pjesën e fundit të natës për t’u falur.
Për ta gjetur të tretën e fundit, numëroni orët nga Akshami deri te Sabahu, ndajini me tre dhe numëroni një të tretë mbrapsht nga Sabahu. Një aplikacion për kohët e namazit ose takvimi i xhamisë suaj ju jep të dyja kohët.
- 18:00
Akshami
Fillon nata.
- 19:30
Jacia
Pasi të jetë falur Jacia, mund të fillojë namazi i natës.
- 2:00
Fillon e treta e fundit
12 orë ÷ 3 = 4 orë, pra e treta e fundit janë katër orët para Sabahut. Kjo është koha më e mirë.
- 6:00
Sabahu
Mbaron koha e namazit të natës. Vitri duhet falur para kësaj.
Nata, nga perëndimi i diellit deri në agim: Tefsiri i Xhelalejnit · SeekersGuidance
Profeti (ﷺ) tha se namazi më i dashur për Allahun (﷾) është namazi i profetit Daud (paqja qoftë mbi të). Ai flinte gjysmën e natës, falej një të tretën dhe flinte sërish të gjashtën e fundit. Kështu namazi bie në pjesën e fundit të natës, dhe ju prapë ngriheni të çlodhur për Sabahun.
Si falet, hap pas hapi
Tehexhudi falet si çdo namaz tjetër me dy rekate. Nëse dini ta falni Sabahun, dini ta falni edhe atë. Ja nata nga fillimi deri në fund.
Para gjumit
Shkoni në shtrat aq herët sa të zgjoheni, vendosni një alarm dhe bëni nijet në zemër të ngriheni. Nëse nuk jeni të sigurt se do të zgjoheni, falni vitrin para gjumit (shihni më poshtë).
Zgjohuni dhe përmendni Allahun (﷾)
Kur Profeti (ﷺ) zgjohej, thoshte:
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ
Al-hamdu lillahi lladhi ahyana ba’da ma amatana wa ilayhi n-nushur
Lavdërimi i takon Allahut, që na ngjalli pasi na kishte vdekur, dhe tek Ai është kthimi.
Filloni me dy rekate të shkurtra
Profeti (ﷺ) tha se kur ngriheni natën, të filloni me dy rekate të shkurtra. Ato janë një fillim i butë para namazit më të gjatë.
Falni dy nga dy
Falni në çifte dhe mbyllni çdo çift me selam. Lexoni atë që dini: Fatihanë dhe çdo sure, të gjatë ose të shkurtër. Mund të lexoni me zë ose pa zë; Kurani kërkon një rrugë të mesme, prandaj mbajeni zërin aq të ulët sa të mos zgjoni askënd.
Kërkojini Allahut (﷾)
Pas namazit, kërkojini Allahut (﷾) çfarëdo që ju nevojitet, me fjalët tuaja dhe në çdo gjuhë. Në të tretën e fundit të natës, vetë Allahu (﷾) i thërret njerëzit të kërkojnë.
Mbyllni me vitrin
Bëjeni vitrin namazin e fundit të natës suaj, siç mësoi Profeti (ﷺ).
- 2
- 2
- 2
- 2
- 2
- 1
- 11 rekate
Në një nga përshkrimet e Aishes, ai falte njëmbëdhjetë rekate natën, duke mbyllur çdo dy me selam dhe duke përfunduar me një rekat vitër. Ajo përshkroi edhe katër, pastaj katër, pastaj tre, dhe Ibn Abbasi transmetoi trembëdhjetë. Mund të falni më pak: filloni me dy rekate dhe një vitër. Profeti (ﷺ) tha se kush qëndron natën në namaz duke lexuar dhjetë ajete, nuk shkruhet ndër të shkujdesurit.
Sahih Muslim 736 Sahih al-Bukhari 1147 Sahih al-Bukhari 1138 Sunan Abi Dawud 1398
Mbyllja e natës me vitrin
Vitër do të thotë tek. Është një namaz me numër tek rekatesh, më shpesh një ose tre, dhe e mbyll natën. Profeti (ﷺ) tha: Bëjeni vitrin namazin tuaj të fundit të natës.
Nëse keni frikë se nuk do të zgjoheni, falni vitrin para gjumit. Nëse prisni të zgjoheni, faleni në fund të natës, sepse, siç tha ai, namazi në fund të natës është i dëshmuar, dhe kjo është më mirë. Kështu askush nuk duhet ta humbasë vitrin nga frika se do ta zërë gjumi. Dhe nëse e keni falur vitrin para gjumit e pastaj zgjoheni, mund të faleni prapë, dy nga dy; vetëm mos e falni vitrin përsëri, sepse Profeti (ﷺ) tha se nuk ka dy vitra në një natë.
Sahih Muslim 755 Sunan Abi Dawud 1439
Ku ndryshojnë medhhebet
Si falet vitri. Medhhebi hanefi e konsideron vitrin të domosdoshëm (vaxhib): tre rekate të lidhura si Akshami, me një ulje pas të dytit dhe një selam në fund; në të tretin, para rukusë, ngrihen duart me tekbir dhe lexohet kunuti. Medhhebet maliki, shafi dhe hanbeli e konsiderojnë sunnet të fortë, dhe tre rekatet më shpesh falen si dy, një selam, pastaj një. Për medhhebet shafi dhe hanbeli mjafton edhe një rekat i vetëm. Ndiqni atë që bën xhamia ose mësuesi juaj.
An-Nawawi, Ibn Hajar · Islam Q&A 46544
Dy nga dy. Profeti (ﷺ) tha se namazi i natës është dy rekate e pastaj dy, dhe shumica e medhhebeve e falin kështu. Medhhebi hanefi lejon natën edhe katër rekate me një selam.
Kunuti. Shumë njerëz thonë një lutje të shkurtër në vitër, të quajtur kunut, të cilën Profeti (ﷺ) ia mësoi nipit të tij Hasanit. Medhhebet ndryshojnë nëse thuhet çdo natë, vetëm në një pjesë të Ramazanit apo aspak në vitër, dhe nëse vjen para apo pas rukusë.
Fillimi, dhe vazhdimi
Në fillim të Islamit, namazi i natës ishte detyrë për Profetin (ﷺ) dhe besimtarët e parë. Aishja transmetoi se pas ajeteve të para të sures El-Muzzemmil, Profeti (ﷺ) dhe shokët e tij qëndruan natën për një vit, derisa Allahu (﷾) shpalli fundin e sures dhe ai u bë vullnetar. Ai ajet thotë:
عَلِمَ أَن لَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۖ فَٱقْرَءُوا۟ مَا تَيَسَّرَ مِنَ ٱلْقُرْءَانِ
… e di se ju nuk mund ta llogarisni atë saktësisht, prandaj kthehet tek ju me mëshirë. Kështu që lexoni Kuran aq sa mundeni! …
(Kurani 73:20)
Pra detyra u hoq, por dera mbeti e hapur. Prej jush kërkohet ajo që është e lehtë për ju. Më e rëndësishmja është vazhdimësia: Profeti (ﷺ) tha se veprat më të dashura për Allahun (﷾) janë ato që bëhen rregullisht, edhe nëse janë të vogla. Pra pak që e vazhdoni është më mirë se të merrni përsipër më shumë sesa mund të mbani. Ai i tha gjithashtu një shoku: mos u bëj si filani, që falej natën e pastaj e la.
Sahih al-Bukhari 6464 Sahih al-Bukhari 1152
Profeti (ﷺ) tha se ndërsa flini, shejtani lidh tre nyje në pjesën e pasme të kokës suaj, duke thënë mbi secilën: nata është e gjatë, fli. Çdo hap i ngritjes zgjidh një nyje:
Zgjoheni dhe përmendni Allahun (﷾): zgjidhet nyja e parë.
Merrni abdes: zgjidhet nyja e dytë.
Faleni: zgjidhet nyja e tretë.
E filloni ditën plot gjallëri dhe me humor të mirë.
Pra pjesa më e vështirë është minuta e parë. Sapo përmendni Allahun (﷾), çdo hap e bën më të lehtë hapin tjetër.
Çfarë ndihmon
- Flini herët, siç bënte Profeti (ﷺ). Sahih al-Bukhari 1146
- Vendoseni alarmin pak para Sabahut. Dhjetë minuta mjaftojnë për dy rekate dhe vitrin.
- Përgatiteni sixhaden para gjumit, që të mos keni çfarë të kërkoni në errësirë.
- Nëse gjumi ose sëmundja jua humbi, Profeti (ﷺ) falte në vend të tij dymbëdhjetë rekate gjatë ditës. Sahih Muslim 746
- Nëse jeni të rinj në namaz, mësoni së pari pesë namazet e përditshme. Ato vijnë para çdo namazi vullnetar.