Дали исламот го поттикнува знаењето и науката?

“Читај во името на Господарот твој Кој создава, го создава човекот од грутка крв! Читај, зашто Најблагороден е Господарот твој, Кој поучува со перо, Кој го подучува човекот за она што тој не го знае.”

Аиша ја опишува првата објава. Во пештерата Хира ангелот му рекол на Веровесникот (ﷺ) да чита, а тој три пати одговорил дека не знае да чита, пред да му бидат дадени првите ајети од сурата Ел-Алак. Хатиџе го однела кај својот братучед Варака ибн Невфел, стар, слеп човек што станал христијанин и препишувал делови од Евангелието со хебрејски букви. Варака рекол дека ова е ангелот што Бог го испратил кај Муса, а неколку дена подоцна умрел.

“Нека е возвишен Аллах, Владетелот Вистински! И не брзај со рецитирањето на Куранот пред да ти се заврши објавувањето негово, и кажи: „Господару мој, Ти знаењето мое зголеми го!“”

“Зарем таквиот е како тој што во ноќните часови времето во молитва го минува, паѓајќи со лицето на тло и стоејќи, стравувајќи од оној свет и надевајќи се на милоста од Господарот свој? Кажи: „Зарем се исти тие што знаат и тие што не знаат? Само тие што имаат ум примаат поука!“”

Ебу Хурејре пренесува подолго кажување на Веровесникот (ﷺ) за добрите дела и нивната награда. Меѓу нив: кој ќе тргне по пат барајќи знаење, Аллах ќе му го олесни патот до Џенетот; и кога луѓето ќе се соберат во џамија за да го учат Куранот и заедно да го проучуваат, врз нив слегува смиреност, ги покрива милост и ги опкружуваат ангелите. Завршува со: кого ќе го задржат неговите дела, нема да го забрза неговото потекло.

“Во создавањето на небесата и на Земјата, во менувањето на ноќта и денот, во бродот кој по морето плови натоварен со корисен товар за луѓето и во дождот што Аллах го спушта од небото, па така во живот ја враќа земјата по нејзиното мртвило, по која расеал секакви живи суштества, и во промената на ветровите и во облаците кои лебдат помеѓу небото и Земјата – навистина има знаци за тие што разбираат.”

“Во создавањето на небесата и на Земјата и во промената на денот и ноќта, навистина има знаци за обдарените со разум, кои и стоејќи и седејќи и лежејќи Го спомнуваат Аллах и за создавањето на небесата и на Земјата размислуваат. Господару наш, ти ова не го создаде залудно! Возвишен си Ти и сочувај нè од казната во Огнот!”

“На Земјата има докази за тие што цврсто веруваат, а и во вас самите – зарем не гледате?”

“Ние ќе им ги пружиме доказите Наши во пространствата вселенски, а и во нив самите, додека не им биде сосема јасно дека Куранот е вистина. А зарем не е доволно тоа што Господарот твој е Сведок за сè?”

“Има и луѓе и животни и добиток, исто така, од различни видови. А од Аллах се плашат Неговите учени робови. Аллах е навистина Силен и Тој простува.”

“О, верници, кога ќе ви се каже: „Направете место за другите таму каде што се седи“ – вие направете, па и вам Аллах место ќе ви направи; а кога ќе ви се каже: „Станете“ – вие станете, и Аллах на високи степени ќе ги воздигне тие што веруваат и на коишто им е дадено знаење. А Аллах добро го знае тоа што го правите.”

Муавија го слушнал Веровесникот (ﷺ) како вели дека кога Аллах сака добро за некој човек, му дава разбирање на верата; дека тој самиот само дели, а давањето е од Аллах.

Абдуллах ибн Месуд пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека човек може да посака да биде како другите само во два случаи: човек на кого Аллах му дал богатство и кој го троши исправно, и човек на кого Аллах му дал мудрост, кој суди според неа и ја поучува.

Еден човек патувал од Медина до Ебуд-Дерда во џамијата во Дамаск заради еден хадис. Ебуд-Дерда рекол дека го слушнал Веровесникот (ﷺ) како вели: кој тргне на пат барајќи знаење, Аллах го води по пат кон Џенетот; ангелите ги спуштаат своите крила од задоволство со оној што бара знаење; сите на небесата и на земјата, дури и рибите во водата, бараат прошка за учениот; учениот човек е над побожникот како полната месечина над ѕвездите; учените се наследници на веровесниците, кои не оставаат ни динар ни дирхем, туку само знаење.

“Па зошто не ја погледнат камилата како е создадена, и небото како е воздигнато, и планините како се поставени, и Земјата како е прострена?!”

“И Тој го подучи Адем со сите имиња, а потоа ги изнесе пред мелеците и рече: „Кажете Ми ги имињата нивни, ако ја кажувате вистината!“”

“Не зборувај го тоа што не го знаеш! И слухот, и видот, и разумот – за сето тоа навистина ќе се одговара.”

“Тие велат: „Во Џенетот нема да влезе никој освен тој што ќе биде eвреин или христијанин!“ Тоа се нивните пусти желби! Кажи: „Дајте свој доказ, доколку вистината ја зборувате!“”

Талха пренесува дека Веровесникот (ﷺ) поминал покрај луѓе што рачно ги опрашувале урмените палми и рекол дека не мисли оти тоа е од корист. Тие престанале, и родот опаднал. Веровесникот потоа рекол дека ако тоа помага треба да го прават, затоа што тоа било само негово лично мислење; но кога ќе им каже нешто од Аллах, мора да го следат, затоа што тој никогаш не би рекол ништо лажно за Аллах.

Енес и Аиша го пренесуваат истиот настан: откако родот на урмените палми опаднал, Веровесникот (ﷺ) им рекол на земјоделците дека тие подобро ги знаат работите од својот свет.

Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека Аллах не спуштил ниедна болест а да не го спуштил и нејзиниот лек.

Џабир пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека за секоја болест има лек. Кога вистинскиот лек ќе стигне до болеста, болниот оздравува со Аллахова дозвола.

Зејд ибн Сабит пренесува дека Веровесникот (ﷺ) му рекол да го научи писмото на Евреите, бидејќи не им ги доверувал своите писма на други. За половина месец Зејд го научил, и ги пишувал писмата на Веровесникот до Евреите и му ги читал нивните писма.

Англиски превод и студија на книгите I-III од Книгата за оптиката на Ибн ел-Хејсем (Китаб ел-Меназир, почетокот на единаесеттиот век). Покажува како тој ги проверувал теориите за светлината и видот со контролирано набљудување и експеримент.

Критиката на Ибн ел-Хејсем кон Птоломеј, најпочитуваниот астроном на античкиот свет. Тој ги набројува противречностите и слабите точки во делата на Птоломеј и смета дека дури и најголемиот авторитет мора да се провери.

Ез-Захрави (Албукасис, околу 936-1013) бил арапски лекар и хирург од ел-Андалус, роден во близина на Кордоба, каде што го поминал најголемиот дел од животот. Неговото главно дело, Китаб ет-Тасриф, е медицинска енциклопедија во триесет тома. Неговото поглавје за хирургијата било преведено на латински и со векови било стандарден учебник во Европа; тој бил пионер на хируршките инструменти и на употребата на кетгут за внатрешни шевови.

Ибн ен-Нефис, арапски лекар роден во Дамаск меѓу 1210 и 1213 година, кој умрел во Каиро, бил првиот што го опишал белодробниот крвоток, во својот Коментар на анатомијата во Канонот на Ибн Сина, напишан кога имал 29 години. Описот на крвотокот на Гален од втори век стоел неоспорен сè до него; неговото дело дошло многу пред De motu cordis (1628) на Вилијам Харви. Гален учел дека крвта поминува од десната страна на срцето кон левата низ невидливи пори во ѕидот меѓу нив; коментарот на Ибн ен-Нефис го критикувал тоа.

Историја на науката во исламската цивилизација. Ги наведува опсерваторијата Марага во северозападен Иран, која извесно време ја водел Насируддин ет-Туси (1201-1272, според книгата), и медресата и опсерваторијата во Самарканд што ги изградил Улугбег (1394-1449). Ги опишува планетарните модели на Ибн еш-Шатир од Дамаск (активен околу 1350 година) и вели дека Коперник (1473-1543) ги развил своите модели врз нивна основа; го наведува Нојгебауер дека Коперник го користел методот што Ибн еш-Шатир го користел околу 200 години порано и дека тогаш не можело да се одлучи дали знаел за него.

Пакистански физичар, критичен кон верската ортодоксија, ги наведува достигнувањата на муслиманските математичари: Ебул-Вефа го утврдил синусниот закон во тригонометријата; ел-Хорезми го систематизирал проучувањето на равенките во својата алгебра, ел-џебр; Омар Хајам развил геометриско решение на кубните равенки. Тој го опишува Багдад, со неговите опсерватории, болници и училишта, како интелектуален центар на светот во тоа време.

Историчарот на науката ја користи астрономијата за да го следи развојот на науката во муслиманските земји. Подробно ја опишува новата работа, вклучувајќи нови математички алатки, на тамошните астрономи од тринаесеттиот до шеснаесеттиот век. Тврди дека Коперник можел да знае за неа.

Ибн ел-Хајсем (Алхазен) ја напишал својата Книга за оптиката во седум тома од 1011 до 1021 година; таа се зачувала во латинско издание. Во неа објаснил дека видот настанува кога светлината се одбива од предметот и влегува во очите. Евклид и Птоломеј ја застапувале теоријата на емисија, дека окото испраќа зраци.

Ел-Батани (пред 858-929), астроном што работел главно во Рака во Сирија, ги пресметал наклонот на Земјата (наклонот на нејзината оска), сончевата година и рамнодениците. Латинска верзија на неговите табели била направена меѓу 1134 и 1138 година и печатена во Нирнберг во 1537 година.

Ел-Џезери (1136-1206) ја напишал Книгата на знаењето за домислени механички направи во 1206 година, опишувајќи 50 механички направи со упатства за нивна изработка; меѓу најпознатите е неговиот часовник слон.

Домот на знаењето (Дар ел-Илм) во Каиро започнал како библиотека, а фатимидскиот владетел ел-Хаким го направил место за учење во 1004 година; тој давал хартија, пенкала, мастило и мастилници бесплатно на сите што сакале да учат таму.

Стандардната историја на грчко-арапското преведувачко движење. Покажува дека преведувањето на грчката наука и филозофија на арапски бил абасидски проект со средиште во Багдад, од втората половина на осмиот век до десеттиот, а грчките дела порано во регионот биле достапни главно на сириски.

Бимаристан била болница во историскиот исламски свет. Првата вистинска најверојатно ја основал во Багдад калифот Харун ер-Рашид (владеел 786-809), а до почетокот на деветтиот век државните болници биле добро позната одлика на Абасидското царство.

Универзитетот ел-Карауијин во Фес, Мароко, бил основан како џамија од Фатима ел-Фихри, ќерка на трговец што го потрошила своето наследство на него, во 857-859 година. Станал водечки центар на учењето. УНЕСКО и Гинисовите светски рекорди го наведуваат како најстар универзитет, или најстара институција за високо образование што работи без прекин, во светот.

Ел-Азхар во Каиро бил основан како џамија во 970-972 година и станал центар на учењето, каде што студентите ги проучувале Куранот и исламското право заедно со логиката, граматиката, реториката и пресметувањето на фазите на Месечината. Тоа е најстариот египетски универзитет што доделува дипломи и еден од најстарите во светот.

Ибн Сина (Авицена, околу 970-1037) бил роден во Афшана, село близу Бухара; неговиот татко потекнувал од Балх. Пишувал на флексибилна арапска проза, а едно дело, Филозофијата за Алаудевле, го напишал на персиски.

Ел-Кинди бил роден околу 801 во Куфа, Ирак, а умрел во 873 во Багдад. Потекнувал од кралското племе Кинда, кое дошло од јужна Арабија. Халифот ел-Мамун го назначил во Куќата на мудроста во Багдад, каде што работел на превод на грчки научни ракописи.

Политичка историја на Ел-Андалус, од муслиманското освојување во 711 до падот на Гранада во 1492.

Ибн Рушд (Авероес) бил роден во Кордоба во 1126 и умрел во 1198, според еден извор во Маракеш. Неговото влијание во латинска Европа било огромно од почетокот на тринаесеттиот век до ренесансата; до 1230-тите таму бил познат како ‘Коментаторот’.

“Гален, Хипократ и Авицена, Авероес, кој го напиша големиот Коментар.”

Ел-Хорезми живеел од околу 780 до околу 850 и бил научник во Куќата на мудроста во Багдад под халифот ел-Мамун. Неговата книга за аритметиката е зачувана само во латинска верзија, позната како ‘Ел-Хорезми за хинду уметноста на сметањето’, која го изложува хинду позициониот систем на броеви. Побожниот предговор на неговата Алгебра покажува дека тој бил православен муслиман.

Критиката на Ибн ел-Хејсем кон Птоломеј, најпочитуваниот астроном на античкиот свет. Тој ги набројува противречностите и слабите точки во делата на Птоломеј и смета дека дури и најголемиот авторитет мора да се провери.

“О, луѓе, Ние од еден маж и од една жена ве создадовме и на народи и племиња ве поделивме за да се запознавате. Најугледен кај Аллах е тој што најмногу се плаши од Него; Аллах, навистина, сè знае и ништо не Му е скриено.”

Во прстенот на куполата на Главната читална, 12 насликани фигури претставуваат земји или епохи за кои се сметало, кога муралот бил завршен во 1896 година, дека најмногу придонеле за западната цивилизација. ‘Рим, на пример, ја претставува администрацијата, исламот физиката, Грција филозофијата, а Италија ликовните уметности.’

‘Роналд Реган го цитирал Ибн Халдун (1332-1406) во поддршка на она што е познато како економија на страната на понудата’, на една прес-конференција во октомври 1981 година.

Биолог добитник на Нобелова награда тврди дека науката е најуспешниот начин за разбирање на природниот свет, но дека има граници: не може да одговори на прашањата за првите и последните нешта, како на пример како започнало сè, зошто сме тука и која е смислата на живеењето.

“Те прашуваат за душата. Кажи: „Душата е нешто што само мојот Господар го знае, а вам ви е дадено само малку знаење.“”