Краток одговор
Не. Ако нема Бог, ништо не е навистина зло. Постојат само настани. Според тој поглед, поплавата е само вода што се движи. Убиството е само едно животно што убива друго. За да се нарече кое било од нив зло, мора да се суди за природата според мерило на доброто што стои над неа. Сите живеат како тоа мерило да е вистинско. Природата не може да го даде. Не може ни човечкото мислење, затоа што се менува од време на време. Само Бог може. Значи секој што вели дека злото го побива Бог мора да го користи Божјото мерило за да го изнесе својот аргумент. Одговорот на исламот доаѓа од Куранот: Аллах (﷾) ѝ ги покажал на секоја душа нејзиното зло и нејзиното добро кога ја обликувал.
Целосно објаснување
На што почива приговорот
Најпознатиот аргумент против Бог, проблемот на злото, гласи вака. Добар Бог би сакал да го заврши страдањето. Семоќен Бог би можел да го заврши. Страдањето постои. Значи нема Бог. Но прашајте што значи зборот ‘зло’ ако приговорот е точен. Без Бог нема вистинско зло на кое може да се жалиме, само настани. Според тој поглед, поплавата е само вода што се движи, а убиството е само едно животно што убива друго. Да се нарече кое било од нив зло, и да се лути човек поради тоа, значи да се повика на мерило на доброто. Тоа мерило стои над природата и суди за неа. Сите живеат како тоа да е вистинско, дури и оние што го негираат. Природата не содржи такво мерило. Закон над природата бара законодавец над природата, а тоа е Бог.
“и во душата и во Тој што ја создаде, па патот на доброто и патот на злото сфатливи ѝ ги стори.”
“Зашто, кога незнабошците, кои немаат закон, по природа го прават она што е во законот, тие, немајќи закон, сами на себе си се закон: тие покажуваат дека делото на законот е напишано во нивните срца, а и нивната совест сведочи, и нивните мисли меѓусебно се обвинуваат или се оправдуваат;)”
Моралното чувство е вградено
Куранот вели дека Аллах (﷾) го ставил знаењето за доброто и злото во душата кога ја создал. Тоа не ѝ било научено на душата подоцна. Исламот ова изворно расположение го нарекува фитра. Фитрата е природата на која Аллах (﷾) го создал секое човечко суштество. Таа го носи чувството за доброто и злото и знаењето дека Аллах (﷾) е еден. Веровесникот (ﷺ) рекол дека секое дете се раѓа на фитра. Неговите родители го прават Евреин, христијанин или маг. Магот го следи зороастризмот, старата религија на Персија. Студиите на малите деца укажуваат на другата половина од фитрата, чувството за Творец. Истражувањето на Оксфорд, објавено во една книга од 2019 година, е еден пример. И британските и јапонските деца од предучилишна возраст велеле дека природните нешта ги направил некој творец, а не луѓето. Психологот Џастин Барет, пишувајќи во 2012 година, својата книга за верувањето на децата ја нарекол ‘Родени верници’.
“и во душата и во Тој што ја создаде, па патот на доброто и патот на злото сфатливи ѝ ги стори.”
“Ти насочи го лицето свое кон верата, искрено; кон верата Аллахова чиста, со која луѓето ги создаде. Нема измена на Аллаховата вера, тоа е вистинската вера, но повеќето луѓе тоа не го знаат.”
Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека секое дете се раѓа на фитра (природната склоност да се обожува само Аллах), а неговите родители го прават Евреин, христијанин или маг, исто како што животното раѓа цело, неосакатено младо. Потоа Ебу Хурејре го проучил Куранот 30:30.
Известува за истражувачка програма на Оксфорд со британски и јапонски деца и возрасни. Кога им биле покажани природни и вештачки предмети и биле прашани како настанале, децата од предучилишна возраст главно велеле дека природните нешта ги направил некој творец, а не луѓето. Тоа го правеле и јапонските деца, иако нивната култура не учи верување во еден Бог Создател.
Врз основа на развојната психологија тврди дека малите деца се природно склони да веруваат во бог создател и да гледаат цел во природниот свет, така што религиозното верување произлегува речиси неизбежно од обичната човечка природа.
Библијата се согласува
Павле, христијански мисионер од првиот век, напишал дека луѓето што никогаш не го примиле законот сепак по природа го прават она што тој го бара. Под ‘законот’ мислел на законот што Бог му го дал на Мојсеј. Неговото дело е напишано во нивните срца, а нивната совест сведочи. Христијанинот и муслиманот се согласуваат дека моралното чувство е вистинско и дека Бог го ставил таму.
“Зашто, кога незнабошците, кои немаат закон, по природа го прават она што е во законот, тие, немајќи закон, сами на себе си се закон: тие покажуваат дека делото на законот е напишано во нивните срца, а и нивната совест сведочи, и нивните мисли меѓусебно се обвинуваат или се оправдуваат;)”
Зошто моралното чувство не е доволно
Моралното чувство му кажува на човекот дека постојат добро и зло. Само по себе не му кажува сигурно што се тие. Луѓето ги определуваат од своето време и своите интереси, со чиста совест. Земете ја каматата, што значи позајмување пари со камата. Средновековната Црква толку цврсто ја осудувала што Соборот во Виен (црковен собор од 1311-1312 година) донел одлука. Секој што тврдоглаво сметал дека каматата не е грев требало да биде казнет како еретик. Денес истите земји живеат од неа. Речиси ниедна проповедалница во нив не ја нарекува грев, иако Мојсеевиот закон забранува земање камата од сиромашните меѓу Божјиот народ. Куранот не се променил: она што го забранил во седмиот век го забранува и сега. Ако моралот е она за што ќе се договори секоја генерација, тогаш злото значи само она што ние, тука и сега, случајно не го сакаме.
Соборот одредува дека секој што тврдоглаво тврди дека земањето камата не е грев треба да биде казнет како еретик.
“Ако му позајмиш пари на некој од Мојот народ, на сиромавиот што е кај тебе, немој да бидеш кон него како лихвар, ниту да му наметнуваш камата.”
“Тие што се хранат од каматата нема да се кренат, освен како тој кого допирот на шејтанот го избезумил. Тоа е затоа што велеа: „Каматата е иста како и трговијата“. А Аллах ја дозволил трговијата, а ја забранил каматата. На тој до кого ќе стигне поуката од Господарот негов, па се оттргне од тоа, му припаѓа тоа што претходно го стекнал, а неговиот случај Му е препуштен на Аллах. А тие кои тоа повторно ќе го сторат, ќе бидат жители на Огнот, каде вечно ќе останат.”
ПриродатаСама по себе поплавата е само вода што се движи.
Човечкото мислењеСе менува од доба до доба: Црквата некогаш го казнувала како ерес ставот дека лихварството не е грев.
БогТој го вложил знаењето за доброто и злото во душата кога ја обликувал.
Страдањето не покажува дека Аллах (﷾) отсуствува
Куранот ги дава причините што приговорот ги превидува. Прво, овој живот е искушение за тоа кој подобро ќе постапува. Искушението доаѓа преку доброто, како и преку тешкотиите. Второ, луѓето се слободни да избираат, затоа толку многу страдање луѓето им го нанесуваат на луѓето. Трето, сметката не се затвора со смртта. На Судниот ден се поставуваат терезиите на правдата, и ништо не се пропушта, ни тежината на зрно синап. Секоја неправда ќе ја исправи Оној што не пропушта ништо.
“Тој што ги даде смртта и животот за да ве искуша кој од вас подобро ќе постапува; Тој е Силниот, Тој што простува,”
“Секое живо суштество смртта ќе ја вкуси! Ние ве ставаме на искушение и во добро и во зло и Нам ќе ни се вратите.”
“Ние на Вистинскиот пат му укажуваме, а негово е дали благодарен или неблагодарен ќе биде;”
“Ние на Судниот ден терезиите на правдата ќе ги поставиме, па никому неправда нема да му биде направена: ако нешто биде тешко дури и колку зрно синап, Ние за тоа ќе казниме или ќе наградиме. А доста е тоа што Ние за сметките ќе испрашуваме.”
| Причина | Што вели Куранот |
|---|---|
| Животот е искушение | За тоа кој подобро постапува, преку доброто, како и преку тешкотиите. |
| Луѓето се слободни да избираат | Значи голем дел од страдањето луѓето им го нанесуваат на луѓето. |
| Сметката не се затвора со смртта | Се поставуваат ваги на правдата, и не се пропушта ни тежина колку зрно синап. |
Одговорите на атеистот, и репликите
Куран 91:7-8 — сура Еш-Шемс, ајети 7-8
“и во душата и во Тој што ја создаде, па патот на доброто и патот на злото сфатливи ѝ ги стори.”
Наведено за
На моралните вистини не им е потребен Бог. Тоа што суровоста е погрешна е едноставно вистина, како што е вистина 2 + 2 = 4, без разлика дали некој го направил тоа така.
Одговорот
Вистина како 2 + 2 = 4 опишува. Не наредува, и никого не прави виновен ако ја занемари. ‘Не смееш да бидеш суров’ го прави и едното и другото. Те обврзува и те смета одговорен. Има и втор проблем. Ако слепата природа нè создала само за да преживееме, ништо не гарантира дека нашето чувство за доброто и злото воопшто ги следи таквите вистини. На наредбата ѝ треба некој што наредува. На совеста на која можеме да ѝ веруваме ѝ треба некој што ја создал за вистината.
Каде завршува — Морален закон што обврзува и ги смета луѓето одговорни покажува кон Законодавец. Тоа го вели Куранот: Аллах (﷾) ѝ ги покажал на секоја душа нејзиното зло и нејзиното добро.
Куран 21:35 — сура Ел-Енбија, ајет 35
“Секое живо суштество смртта ќе ја вкуси! Ние ве ставаме на искушение и во добро и во зло и Нам ќе ни се вратите.”
Наведено за
На аргументот не му е потребно вистинско зло. Тој само го користи мерилото на верникот за да покаже дека добар, семоќен Бог и страдањето не можат да постојат заедно.
Одговорот
Според мерилото на верникот нема противречност. Куранот вели дека овој живот е искушение со тешкотии и со добро. Вели дека луѓето се слободни да избираат. Вели дека секоја неправда ќе биде одмерена на Судниот ден. Добар Бог може да дозволи страдање за некое време од причини што подоцна целосно се порамнуваат.
Каде завршува — Според сопствените услови на верникот, страдањето се вклопува во Божјата мудрост. За да го нарече навистина зло, на атеистот сепак му е потребно Божјото мерило.
Гледишта
Будистички
На злото не му е потребен Бог. Лошите дела доаѓаат од алчноста, омразата и заблудата, и ги носат своите последици. Секој може да види дека другите се плашат од болката како нас, па не треба да им штетиме.
Сите треперат пред стапот и сите се плашат од смртта. Постапувајќи со другите како со себеси, човек не треба ни да убива ни да поттикнува на убивање. Тоа е доволно за да се знае што е погрешно.
Побивање
Ова покажува дека другите чувствуваат како нас. Не покажува зошто мора да ни е гајле кога штетењето би ни донело корист. А палиските текстови велат дека ‘свесно суштество’ е само договор, како ‘кола’: постои куп услови, а суштество не се наоѓа. Значи според тој поглед, на крајот, нема трајно јас чија штета ја штити правилото.
Кармата е свој морален закон. Буда намерата ја нарекува дело, а суштествата се наследници на своите дела, па злото се казнува без никаков Бог.
Побивање
Законот на последиците ни кажува што следи по едно дело. Не ни кажува зошто делото е погрешно. Кога суровоста би била погрешна само затоа што му се враќа на оној што ја прави, тогаш суровоста што никогаш не би се вратила не би била погрешна. Куранот вели дека Аллах (﷾) ѝ дал на секоја душа знаење за она што е погрешно за неа и она што е добро.
На моралните вистини не им е потребен Бог
Некои атеистички филозофи сметаат дека моралните вистини се вистински, но не им е потребен Бог. Тие се основни, како вистините на логиката, и едноставно важат. Суровоста е погрешна без разлика дали има Бог или нема.
Моралните вистини се основни и нужни; не се изведени од природни факти ниту од Бог.
Побивање
Виленберг признава дека аргументот од еволуцијата е сериозен проблем за неговиот став. Кога нашите морални верувања би биле обликувани само за да ни помогнат да преживееме, тогаш секое совпаѓање меѓу нив и моралните вистини што стојат сами за себе би било среќа. Куранот го објаснува совпаѓањето. Оној што ја обликувал душата ѝ покажал што е погрешно и што е добро.
Хинду: Писмото одлучува што е исправно
Во Бхагавад гита, Кришна учи дека доброто и злото не ги одлучува желбата. Писмото е авторитетот за она што треба и што не треба да се прави.
Писмото е авторитетот за она што треба и што не треба да се прави. Кој постапува против него, поттикнат од желбата, не постигнува ни среќа ни највисока цел.
Побивање
Исламот се согласува дека на луѓето им треба мерило што доаѓа од објава, и дека не можат доброто и злото да ги одлучуваат според желбата. Прашањето е кое Писмо е Божји збор, и е зачувано. Куранот вели дека Аллах (﷾) го објавил и дека ќе го чува. И го предизвикува секој што се сомнева да донесе едно поглавје слично на него.
Шинтоизмот: погрешно е она што го крши редот
Во шинтоизмот, цуми се дела што ги кршат правилата и редот на општеството, како повредување или убивање луѓе, заедно со одредени несреќи. Се отстрануваат со прочистување.
Неправдата е она што ги крши нормите и редот на заедницата, а прочистувањето ја отстранува.
Побивање
Кога погрешно би било само она што го крши редот на една заедница, суров ред би ја направил суровоста исправна. Реформаторите што се спротивставиле на сопственото општество се повикувале на право над него. Куранот вели дека на душата ѝ било покажано што е погрешно и што е добро кога била обликувана, пред кое било општество да ја научи.
Таоистички: зборот за добро и зло почнал кога било изгубено Таото
Тао Те Чинг учи дека добронамерноста и праведноста станале во мода дури кога Големото Тао престанало да се следи. Живеејќи според Таото, на луѓето не би им бил потребен наредуван морал.
Кога било изгубено Таото, се појавиле добрината и исправното однесување. Значи правилата за добро и зло се знак на опаѓање, а не нешто врз што се гради.
Побивање
А сепак истата книга вели дека мрежата на Небото не пушта ништо да избега, па на злото сепак му се одговара. Исламот се согласува дека доброто треба да извира од здрава природа. Но природата може да се изгуби, како што вели и самиот Тао Те Чинг. Тогаш ѝ треба мерило однадвор. Куранот ги дава двете. На душата ѝ било покажано што е погрешно и што е добро. А Аллах (﷾) наредува праведност и правење добро.
Конфучијански: моралното чувство е во нас
Менциј учел дека добрината, исправното однесување, добрите манири и мудроста се дел од човечката природа. Не ни се влеани однадвор. Според овој поглед, луѓето можат да ги разликуваат доброто и злото без каков било збор од Бог.
Добронамерноста, праведноста, пристојноста и знаењето не ни се влеани однадвор; ние сме снабдени со нив.
Побивање
Исламот се согласува дека моралното чувство е вродено. Но и самите конфучијанци не се согласуваат за него: Сјунци рекол дека човечката природа е лоша и мора да се исправи со учители и закони. На внатрешно чувство што мислителите го читаат на спротивни начини му е потребно мерило над него. Самиот Менциј го врзал за Небото: оној што ја знае својата природа го знае Небото. Куранот Го именува Оној што ја обликувал душата и ѝ ги покажал нејзиното зло и нејзиното добро.
Кинеската традиција: службениците на Небото ја запишуваат неправдата
Кинеската народна религија смета дека неправдата се гледа и се запишува. Духовите во телото, и Богот на кујната кај шпоретот, ги пријавуваат делата на луѓето пред дворот на Небото, кој наградува и казнува.
Духовите ги запишуваат делата на луѓето и ги пријавуваат на Небото, па неправдата не останува неказнета.
Побивање
Тогаш и кинеската традиција смета дека злото мора да одговара пред Небото, а не само пред луѓето. Исламот се согласува дека делата се запишуваат: двајца ангели го бележат секој збор. Но Судијата е Самиот Аллах (﷾), и Нему не Му треба никој да Му известува. Погледите до Него не можат да допрат, а сепак Тој знае сè.
Христијански
Моралниот закон Бог го напишал во човечкото срце, а совеста сведочи за него.
Павле пишува дека оние што немаат закон покажуваат дека неговото дело е напишано во нивните срца, а нивната совест сведочи.
Побивање
Прифатено: моралното чувство е вистинско и доаѓа од Бог, а Црквата го имала и Мојсеевиот закон. Сепак таа некогаш ги казнувала како еретици оние што велеле дека каматата не е грев, а истите земји сега живеат од неа. Пресудата на Куранот не се поместила.
Исламското гледиште
Доброто и злото се вистински затоа што Аллах (﷾) е вистински. Тој го ставил чувството за доброто и злото во секоја душа, фитрата, и го дава мерилото на кое таа одговара. Веровесникот (ﷺ) учел дека секое дете се раѓа на тоа расположение.
Да се нарече нешто зло значи да се повика на мерило на доброто што стои над природата, што самата природа не може да го даде.
Аргументот дека злото го побива Бог мора да го претпостави моралниот закон што го негира.
Куранот вели дека на душата ѝ било дадено знаење за нејзиното зло и нејзиното добро кога била обликувана.
Веровесникот Мухамед (ﷺ) рекол дека секое дете се раѓа на фитра.
Соборот во Виен одредил дека секој што тврдоглаво сметал оти каматата не е грев треба да биде казнет како еретик. Истите земји сега живеат од неа.
Морално мерило што го поставува секоја генерација не може да ѝ суди на таа генерација.
Објавата дава мерило што не се свиткува пред времињата. Куранот ја забранил каматата, позајмувањето пари со камата, во седмиот век, и ја забранува и сега.
Овој живот е искушение, а секоја неправда ќе биде одмерена со целосна правда на Судниот ден.