Qısa cavab
İslam irqçiliyi qadağan edir. Quran bütün bəşəriyyətə deyir ki, Allah (﷾) onları bir-birini tanısınlar deyə xalqlara və qəbilələrə ayırıb. Allah (﷾) yanında ən hörmətli olan ən yaxşı nəsildən gələn yox, ən müttəqi olandır. Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, Allah (﷾) insanların üzlərinə və ya malına yox, qəlblərinə və əməllərinə baxır. Peyğəmbərin (ﷺ) ən erkən ardıcıllarından olan bir səhabə bir dəfə bir kişini təhqir edib və onu ərəb olmayan anasına görə utandırıb. Peyğəmbər (ﷺ) ona dedi ki, onda hələ İslamdan əvvəlki dövrdən bir xüsusiyyət qalıb. O, müsəlmanları namaza çağırmaq üçün azad edilmiş afrikalı qul Bilalı seçib. Sonradan müsəlmanlara başçılıq etmiş Ömər Bilalı “bizim ağamız” adlandırıb. Hər il Məkkəyə həcc ziyarəti olan Həccdə hər irqdən və millətdən olan hacılar yan-yana ibadət edir. Kişilər eyni iki sadə parça geyinir.
Tam izah
Bir ailə, çoxlu millət
Quran bir xalqa yox, bütün bəşəriyyətə müraciət edir. O deyir ki, hər insan bir kişi və bir qadından gəlir. O deyir ki, xalqlar və qəbilələr insanlar bir-birini tanısın deyə var. Allah (﷾) yanında hörmət yalnız təqvadan gəlir. Quran dillərin və rənglərin müxtəlifliyini Allahın (﷾) dəlilləri sırasında sayır. O, möminlərə bir-birini məsxərəyə qoymağı və ya təhqiredici ləqəblər işlətməyi də qadağan edir.
“Ey insanlar! Biz sizi bir kişi və bir qadından (Adəm və Həvvadan) yaratdıq. Sonra bir-birinizi tanıyasınız deyə, sizi xalqlara və qəbilələrə ayırdıq. Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətli olanınız (Ondan) ən çox qorxanınızdır. Həqiqətən, Allah (hər şeyi) biləndir, (hər şeydən) xəbərdardır.”
“Göylərin və yerin yaradılışı, dillərinizin və rənglərinizin müxtəlifliyi də Onun dəlillərindəndir. Həqiqətən, bunda bilənlər üçün dəlillər vardır!”
“Ey iman gətirənlər! Bir qövm başqa bir qövmü məsxərəyə qoymasın. Ola bilər ki, onlar (məsxərəyə qoyulanlar) o birilərindən (məsxərə qoyanlardan Allah yanında) daha xeyirli olsunlar. Qadınlar da qadınları məsxərəyə qoymasınlar. Ola bilər ki, onlar (məsxərəyə qoyulanlar) o birilərindən (məsxərə qoyanlardan Allah yanında) daha xeyirli olsunlar. Bir-birinizə tənə vurmayın və bir-birinizi pis ləqəblərlə çağırmayın. İman gətirdikdən sonra fasiq adlanmaq necə də pisdir. Məhz tövbə etməyənlər zalımlardır.”
Allah (﷾) üzlərə yox, qəlblərə baxır
Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, Allah (﷾) üzlərə və ya mala yox, qəlblərə və əməllərə baxır. Allahın (﷾) insan barədə hökmündə rəng, nəsil və pul heç nə sayılmır.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Allah üzlərinizə və ya malınıza baxmaz, qəlblərinizə və əməllərinizə baxar.
Salehlik
Qəlb
Əməllər
Rəng
Nəsil
Var
Hər xalq üçün mesaj
Peyğəmbərə (ﷺ) deməsi əmr olunub ki, o, bütün bəşəriyyətə göndərilib. O deyib ki, əvvəlki peyğəmbərlər yalnız öz xalqlarına göndərilirdi, o isə bütün insanlara göndərilib.
“De: “Ey insanlar! Şübhəsiz ki, mən sizin hamınıza göndərilmiş Allahın elçisiyəm. Göylərin və yerin hökmranlığı Ona məxsusdur, Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. O həm dirildir, həm də öldürür. Elə isə Allaha və Onun ummi (yazıb-oxumaq bilməyən) Elçisinə, həm də Allaha və Onun kəlmələrinə inanan peyğəmbərə iman gətirin. Onun ardınca gedin ki, bəlkə doğru yola yönələsiniz”.”
Cabir ibn Abdullah rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) ondan əvvəl heç bir peyğəmbərə verilməmiş və ona verilmiş beş şeyi sadalamışdır. Onların sonuncusu: hər əvvəlki peyğəmbər yalnız öz xalqına göndərilirdi, lakin o, bütün insanlara göndərilmişdir.
Bir kişini ərəb olmayan anasına görə utandırdığı üçün danlanan səhabə
Peyğəmbərin (ﷺ) gördüyü Ərəbistan qəbilələri və nəsilləri ilə fəxr edirdi. Hətta dindar səhabə və onun erkən ardıcıllarından olan Əbu Zərr bir dəfə bir kişini təhqir edib. O, onu ərəb olmayan anasına görə utandırıb. Peyğəmbər (ﷺ) ona dedi ki, onda hələ İslamdan əvvəlki cahiliyyət günlərinin adətlərindən bəzisi qalıb. O, həm də ona dedi ki, qullar ağalarının qardaşlarıdır. Onlar ağaları kimi yedirdilməli və geyindirilməlidir.
Əbu Zərr bir kişini təhqir edib anasına görə utandırdı. Peyğəmbər (ﷺ) ona Cahiliyyət adətlərindən hələ də bəzisinin onda qaldığını dedi. O dedi ki, qulları onların qardaşlarıdır: onlara özlərinin yediyindən yedirtməli, özlərinin geyindiyi kimi geyindirməli, gücündən artıq iş verməməli və ya onlara kömək etməlidirlər.
Əbu Zərr rəvayət edir ki, anası ərəb olmayan bir kişi ilə mübahisə etdi və onun barəsində pis danışdı. Peyğəmbər (ﷺ) kişinin anası barədə pis danışıb-danışmadığını soruşdu və ona Cahiliyyət dövrünün bir xüsusiyyətinin onda qaldığını dedi. O əlavə etdi ki, xidmətçilər ağalarının qardaşlarıdır.
Azad edilmiş afrikalı qul Bilal
Bu, sadəcə şüar deyildi. Peyğəmbər (ﷺ) azanı oxumaq üçün azad edilmiş afrikalı qul Bilalı seçib. Ömər sonradan Ərəbistana və ondan çox uzaqlara hakim olub. O deyərdi ki, Peyğəmbərdən (ﷺ) sonra ilk hakim olan Əbu Bəkr onların ağasıdır və onların ağasını, yəni Bilalı azad edib.
İbn Ömər rəvayət edir ki, Mədinədə müsəlmanlar insanları namaza necə çağıracaqlarını müzakirə edəndə Peyğəmbər (ﷺ) Bilala ayağa qalxıb çağırmağı əmr etdi.
Cabir ibn Abdullah rəvayət edir ki, Ömər deyərdi: Əbu Bəkr bizim ağamızdır və o, bizim ağamızı azad edib; yəni Bilalı.
Həcc
Quran bütün insanları hər uzaq diyardan ziyarətə çağırır. Hər il hər qitədən və irqdən olan hacılar Məkkədə eyni ayinlərdə birlikdə dayanır. Kişilər eyni iki sadə parça geyinir, buna görə rütbə və millət görünmür.
“İnsanlar arasında həcci elan et ki, onlar sənin yanına piyada və ya hər bir uzaq yoldan gələn yorğun dəvələr üstündə gəlsinlər.”
Baxışlar
İslam baxışı
Bütün insanlar bir cütdən törəyib və Allah (﷾) qarşısında bərabərdir. Sayılan yeganə dərəcə təqvadır. Peyğəmbər (ﷺ) qəbilə qürurunu pisləyib, azad edilmiş afrikalı qula hörmət edib və hər millət üçün mesaj gətirib.
Quran deyir ki, xalqlar və qəbilələr insanlar bir-birini tanısın deyə var. Allah (﷾) yanında ən hörmətli olan ən müttəqi olandır.
Quran insan dillərinin və rənglərinin müxtəlifliyini Allahın (﷾) dəlilləri sırasında sayır.
Peyğəmbər (ﷺ) öyrədib ki, Allah (﷾) üzlərə və ya mala yox, qəlblərə və əməllərə baxır.
Peyğəmbər (ﷺ) aparıcı səhabəni bir kişini ərəb olmayan anasına görə utandırdığı üçün danlayıb. O, bunu cahiliyyət günlərinin xüsusiyyəti adlandırıb.
Ömər azad edilmiş afrikalı qul Bilalı “bizim ağamız” adlandırıb.
Peyğəmbər (ﷺ) bir millətə yox, bütün bəşəriyyətə göndərilib.