Qısa cavab
Bir baxımdan, bəli. Naam simran sikhlərin Ad (Naam) dedikləri şeyi təkrarlamaqla Tanrını xatırlama təcrübəsidir. Onların təkrarladığı söz çox vaxt Vahequrudur. Zikr müsəlmanların dil və ürəklə Allahı (﷾) xatırlama təcrübəsidir. Hər ikisi gün boyu Tanrını yadda saxlamağı hədəfləyir. Quran deyir ki, ürəklər Allahı (﷾) zikr etməklə rahatlıq tapır (13:28). Fərq sözlərdədir. Zikrdə müsəlmanlar Allahı (﷾) Onun vəhydə Özünə verdiyi adlarla çağırır. Onların müəyyən sözləri Qurandan və Onun son Peyğəmbərinin (ﷺ) öyrətdiklərindən gəlir. İslam Vahequrunu Onun adları arasında saymır. Deməli, əsl sual Quranın Allahın (﷾) kəlamı olub-olmamasıdır. Quran hər oxucunu onu sınamağa dəvət edir.
Tam izah
Naam simran nədir
Sikhliyi (sikhlər Sikhi də deyir) Quru Nanak (sikhlər Quru Nanak Dev Ci deyir) qurub. Onun müqəddəs kitabı sikhlərin canlı Quru kimi ehtiram göstərdiyi Quru Qrantx Sahibdir. Anq onun standart 1.430 səhifəlik nəşrinin səhifəsidir. Naam Ad, simran isə xatırlama deməkdir. Sikhlər üçün Ad səsdən artıqdır: o, Tanrının Özünü tanındığı kimi bildirir. Capci Quru Qrantx Sahibi açan ilahidir və sikhlər onu hər səhər oxuyur. Orada Quru Nanak oxucuya səhər tezdən həqiqi Ad üzərində düşünməyi deyir (Anq 2). Sukhmani beşinci Quru olan Quru Arjanın uzun ibadət ilahisidir. O, birinci hissəsini Tanrını təkrar-təkrar xatırlamağa çağırışla başlayır (Anq 262). Bhai Qurdas müqəddəs mətni Quru Arjanın diktəsi ilə yazıb. O, Vahequrunu Qurmantar, Qurunun verdiyi mantra adlandırır.
“Səhərin ambrosiya saatında həqiqi Ad və Tanrının böyüklüyü üzərində düşün.”
“Onu zikr etməklə xoşbəxtliyə çatacaqsan”
Bhai Qurdas 1604-cü ildə Quru Arcanın diktə etdiyi müqəddəs mətni yazıb və sikhlər onun Varlarına (balladalarına) hörmət edir. O yazır ki, Vahequru Qurmantardır, Qurunun verdiyi mantradır və onu təkrarlamaq insanı eqodan azad edir.
Zikr: Allahı (﷾) tez-tez xatırlamaq
Zikr xatırlama deməkdir. Quran möminlərə Allahı (﷾) çox xatırlamağı və Onu səhər-axşam təsbih etməyi deyir. Ərəbcədə zikr olan yerdə tərcüməsindən bu saytın istifadə etdiyi Yusuf Əli tez-tez ingiliscə ‘celebrate’ (şərəfləndirmək) və ‘praise’ (həmd etmək) yazır. Quran Peyğəmbərə (ﷺ), onun vasitəsilə isə hər möminə Rəbbini içində, təvazö ilə və səsini ucaltmadan xatırlamağı deyir. O vəd edir ki, ürəklər Onu zikr etməklə rahatlıq tapır. Peyğəmbər (ﷺ) Rəbbini xatırlayanı diriyə, xatırlamayanı isə ölüyə bənzədib. İslamda gündəlik namazın özü Allahı (﷾) xatırlamaq üçündür, ona görə xatırlama bütün həyatdan keçir. Müsəlmanların Allahı (﷾) niyə bu qədər tez-tez xatırladığına aid səhifə daha çox deyir.
“Ey iman gətirənlər! Allahı çox zikr edin!”
“Səhər-axşam Onun şəninə təriflər deyin!”
“Səhər-axşam nəfsində yalvararaq və qorxaraq, səsini qaldırmadan Rəbbini yad et və qafillərdən olma.”
“Bunlar, iman gətirənlər və qəlbləri Allahı zikr etməklə rahatlıq tapanlardır. Bilin ki, qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə rahatlıq tapar.”
Əbu Musa rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Rəbbini zikr edənin etməyənə nisbəti dirinin ölüyə nisbəti kimidir.
“Həqiqətən, Mən Allaham! Məndən başqa heç bir məbud yoxdur. Mənə ibadət et və Məni xatırlamaq üçün namaz qıl!”
İki təcrübənin görüşdüyü yer
Oxşarlıq həqiqidir. Hər iki təcrübə Tanrı ürəkdə qalsın deyə Onun barəsində sözləri təkrarlayır. Hər ikisi səhər tezdən vaxtı dəyərli sayır. Quru Arjan deyir ki, Tanrını xatırlamaq xoşbəxtlik gətirir. Quran deyir ki, ürəklər Allahı (﷾) zikr etməklə rahatlıq tapır. Lakin oxşar məqsəd iki təcrübəni bir etmir. Hər biri öz sözlərini işlədir və hər biri öz sözlərinin Tanrıdan gəldiyini hesab edir. Onların ayrıldığı yer budur.
“Səhərin ambrosiya saatında həqiqi Ad və Tanrının böyüklüyü üzərində düşün.”
“Səhər-axşam Onun şəninə təriflər deyin!”
“Onu zikr etməklə xoşbəxtliyə çatacaqsan”
“Bunlar, iman gətirənlər və qəlbləri Allahı zikr etməklə rahatlıq tapanlardır. Bilin ki, qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə rahatlıq tapar.”
| Məsələ | Naam simran | Zikr |
|---|---|---|
| O nədir | Adı təkrarlayaraq Tanrını xatırlamaq | Dil və qəlblə Allahı (﷾) xatırlamaq |
| Nə vaxt | Xüsusilə səhər tezdən | Tez-tez, səhər və axşam |
| Sözlər | Ən çox Vaheguru, Gurmantar | Vəhydə verilən Öz adları və Peyğəmbərin (ﷺ) öyrətdiyi ifadələr |
| Sözlər haradan gəlir | Gurular | Quran və Peyğəmbər (ﷺ) |
Fərq sözlərdədir
Quran deyir ki, ən gözəl adlar Allaha (﷾) məxsusdur. O, möminlərə Onu Allah (﷾) və ya ər-Rəhman (Ən Mərhəmətli) deyə çağırmağı deyir. İbn Kəsir izah edir ki, bu, ər-Rəhman adına ikinci tanrı mənası verib etiraz edən bütpərəstlərə cavab idi. Deməli, ayədəki “Necə çağırsanız da” sözləri bu ikisindən hansı olursa-olsun deməkdir. Quran Peyğəmbərə (ﷺ) və onunla birlikdə möminlərə Ən Uca, Əzəmətli Rəbbin adını təsbih etməyi əmr edir. Peyğəmbər (ﷺ) bunun üçün Sübhanəllahi və bihəmdihi (Allah pakdır və həmd Onadır) kimi qısa ifadələr öyrədib. O demişdir ki, onlar dilə yüngül, tərəzidə ağır və Ən Mərhəmətli üçün sevimlidir. Onun sözləri ona görə əhəmiyyətlidir ki, Quran deyir: o, yalnız ona vəhy olunanı danışır və ona itaət edən Allaha (﷾) itaət edir. Müsəlmanlar Allahdan (﷾) istənilən dildə, ingiliscə ‘God’ və ya urduca ‘Xuda’ deyə danışa bilər. Bunlar Onun üçün adi sözlərdir. İbn əl-Qəyyim izah edir ki, Allah (﷾) barədə danışmaq Onu adlandırmaqdan genişdir və Onun adları vəhylə müəyyən edilib. Onun adları və zikrin müəyyən sözləri Allahın (﷾) və Rəsulunun (ﷺ) verdikləridir. İslam Vahequrunu Onun adları arasında saymır, ona görə onu demək Quranın əmr etdiyi zikr sayılmır.
“Allah! Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. Ən gözəl adlar Ona məxsusdur!”
“De: “İstər Allah deyib çağırın, istərsə də ər-Rəhman deyib çağırın. Necə çağırsanız da, hər halda ən gözəl adlar Ona məxsusdur”. Namazını nə uca səslə, nə də pıçıltı ilə qıl. Bunların arasında orta bir yol tut.”
İbn Kəsir deyir ki, ayə mərhəmətin Allaha aid olduğunu inkar edən və Onu ər-Rəhman adlandırmaqdan imtina edən bütpərəstlərə cavab verir. Onun dediyinə görə, ayənin mənası budur ki, Onu Allah və ya ər-Rəhman deyə çağırmaq heç bir fərq yaratmır, çünki ən gözəl adlar Onundur. O, yanına 59:22-24-ü qoyur. O, hər ikisini İbn Cəririn rəvayət etdiyi Məkhuldan və İbn Abbasdan bir rəvayəti də qeyd edir. Bir bütpərəst Peyğəmbərin (ﷺ) səcdədə ‘Ya Rəhman, ya Rəhim’ dediyini eşidib. O deyib ki, Peyğəmbər Birini çağırdığını iddia edir, amma ikisini çağırır və ayə nazil olub.
“(Ey Peyğəmbər!) Elə isə əzəmətli Rəbbinin adı ilə təsbih et!”
“Ən Uca Rəbbinin adını təsbih et! O Rəbbin ki, (hər şeyi) yaratdı və kamilləşdirdi. O Rəbbin ki, (hər şeyin müqəddəratını əzəldən) müəyyən etdi və yol göstərdi.”
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, iki ifadə var ki, dilə yüngül, tərəzidə ağır və Ən Mərhəmətli üçün sevimlidir: Sübhanəllahil-Əzim (Uca Allah pakdır) və Sübhanəllahi və bihəmdihi (Allah pakdır və həmd Onadır).
“O, havadan (istədiyini) danışmaz. Bu (Quran), ona nazil edilən bir vəhydir.”
“Kim Peyğəmbərə itaət edərsə, Allaha itaət etmiş olar, kim üz çevirərsə, (bil ki,) Biz səni onlara gözətçi göndərməmişik.”
İbn əl-Qəyyim yazır ki, Allah barədə deyilə bilənlər Onun ad və sifətlərindən daha genişdir. ‘Şey’ və ya ‘mövcud’ kimi sözlər Onun barəsində deyilə bilər, lakin onlar Onun ən gözəl adları sırasında deyil. Ona verilən ad və sifətlər vəhylə müəyyən edilib (təvqifi); Onu sadəcə təsvir edən sözlər isə belə olmaya bilər.
Kimin sözləri Allahındır (﷾)?
Sikh cavab verə bilər ki, Vahequrunu Quru verib, deməli, o da yuxarıdan gələn sözdür. Quru Arjan deyir ki, bani (Söz) Əzəli Rəbbdən gəlib. Allah (﷾) ürəyə baxır və bir çox sikh buna səmimi inanır. Lakin hər iki din sözlərinin Tanrıdan gəldiyini deyir və təcrübənin özü hansının doğru olduğunu həll edə bilməz. Müsəlmanlar üçün adlar da, ifadələr də bir suala əsaslanır: Quran Allahın (﷾) kəlamıdırmı? Quran öz sınağını qoyur: ona bənzər surə gətirin və ya insan kitabında olacaq ziddiyyəti tapın. Allahın (﷾) sikh Quruları vasitəsilə danışıb-danışmadığına aid səhifə sikh iddiasını ölçür.
Bhai Qurdas 1604-cü ildə Quru Arcanın diktə etdiyi müqəddəs mətni yazıb və sikhlər onun Varlarına (balladalarına) hörmət edir. O yazır ki, Vahequru Qurmantardır, Qurunun verdiyi mantradır və onu təkrarlamaq insanı eqodan azad edir.
Sorath ilahisində beşinci Quru, Quru Arjan deyir ki, ‘bani’ (ilahi, Söz) Əzəli Rəbbdən gəlib və bütün narahatlığı aradan qaldırır. Sikhlər bu sətri Qurbaninin Tanrıdan gəldiyi təlimi üçün tez-tez gətirirlər.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Allah üzlərinizə və ya malınıza baxmaz, qəlblərinizə və əməllərinizə baxar.
“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
İslamın dəvəti
Xatırlama əhəmiyyətlidir və sual onun üçün Allahın (﷾) hansı sözləri verməsidir. İslam oxucudan bunu öyrənməyi istəyir. Quranı etibar etdiyiniz tərcümədə oxuyun və onu sınanmaq istədiyi kimi sınayın. Əgər o, Onun kəlamıdırsa, Onu xatırlamaq üçün verdiyi adlar və sözlər Onun Özününkülərdir. Son Peyğəmbər (ﷺ) namazda, orucda və gündəlik həyatda onlarla necə yaşamağı göstərib.
“Bunlar, iman gətirənlər və qəlbləri Allahı zikr etməklə rahatlıq tapanlardır. Bilin ki, qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə rahatlıq tapar.”
“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
“Allah! Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. Ən gözəl adlar Ona məxsusdur!”
Sətir-sətir
Bhai Qurdas, Var 13, pauri 2
Bhai Qurdas 1604-cü ildə Quru Arcanın diktə etdiyi müqəddəs mətni yazıb və sikhlər onun Varlarına (balladalarına) hörmət edir. O yazır ki, Vahequru Qurmantardır, Qurunun verdiyi mantradır və onu təkrarlamaq insanı eqodan azad edir.
Nə üçün istinad olunub
Vahequru Qurmantardır. Onu Quru verib və Qurunun Kəlamı Tanrıdan gəlir, deməli, o da hər hansı ərəbcə ifadə qədər yuxarıdandır.
Cavab
Allah (﷾) ürəyə baxır (Muslim 2564) və bir çox sikh buna səmimi inanır. Hər iki din sözlərinin Tanrıdan gəldiyini deyir. Müsəlmanlar üçün zikrin adları və ifadələri bir suala əsaslanır: Quran Allahın (﷾) kəlamıdırmı? O, oxucuları Peyğəmbərə (ﷺ) göndərir (53:3-4; 4:80) və sınanmağı istəyir (2:23; 4:82).
Nəticə — İddia arxasındakı mənbə ilə durur və ya düşür. Quran sınağa dəvət edir.
Quru Qrantx Sahib, Anq 885 — Raqa Ramkali, Quru Arjan
Quru Arjan yazır ki, bəziləri Tanrını Ram, Ram, bəziləri Xuda adlandırır, bəziləri Ona Qusayn, başqaları Allah kimi xidmət edir. O, Onu Səbəblərin Səbəbi, Səxavətli, Mərhəmətli adlandırır. İlahi insanların necə fərqləndiyini sadalamağa davam edir: bəziləri müqəddəs sularda yuyunur, bəziləri Məkkəyə gedir, bəziləri Vedaları, bəziləri Kətəbi oxuyur, bəziləri hindu, bəziləri müsəlman deyir. Sonda deyilir ki, Tanrının İradəsini bilən Rəbbinin sirrini bilir.
Nə üçün istinad olunub
Pəncabdakı müsəlmanlar Xuda, İngiltərədəkilər God deyir. Bu sözlərin heç biri Quranda yoxdur. Vahequru niyə fərqlidir?
Cavab
Xuda Allah (﷾) üçün farsca sözdür, God da ingiliscə. Müsəlmanlar Ondan öz dillərində danışmaq üçün belə sözlər işlədir. Onlar bunları Quranda nazil olmuş adlar kimi iddia etmir. Naam simranda Vahequru adi pəncabca söz kimi təkrarlanmır. Sikhlər onu Qurmantar, Qurunun verdiyi mantra kimi təkrarlayır. Deməli, sual kimin sözünün Allahdan (﷾) olmasıdır (2:23; 4:82).
Nəticə — İstənilən dil Allahdan (﷾) danışa bilər. Naam simranda Vahequru onu Qurunun verdiyi iddiası ilə gəlir, ona görə sual kimin sözünün Allahın (﷾) olmasıdır.
Quru Qrantx Sahib, Anq 885 — Raqa Ramkali, Quru Arjan
Quru Arjan yazır ki, bəziləri Tanrını Ram, Ram, bəziləri Xuda adlandırır, bəziləri Ona Qusayn, başqaları Allah kimi xidmət edir. O, Onu Səbəblərin Səbəbi, Səxavətli, Mərhəmətli adlandırır. İlahi insanların necə fərqləndiyini sadalamağa davam edir: bəziləri müqəddəs sularda yuyunur, bəziləri Məkkəyə gedir, bəziləri Vedaları, bəziləri Kətəbi oxuyur, bəziləri hindu, bəziləri müsəlman deyir. Sonda deyilir ki, Tanrının İradəsini bilən Rəbbinin sirrini bilir.
Nə üçün istinad olunub
Quru Arjan yazır ki, bəziləri Tanrıya Ram, bəziləri Xuda və ya Allah deyir. Deməli, Vahequru və ya Allah desən də, Tanrı heç bir icmaya və tək bir ada məxsus deyil.
Cavab
Quran möminlərə Onu Allah (﷾) və ya ər-Rəhman deyə çağırmağı deyir (17:110). Bu ayə iki adı iki tanrı sayan insanlara cavab idi. Onun “Necə çağırsanız da” sözləri bu ikisindən hansı olursa-olsun deməkdir, çünki ən gözəl adlar Onundur (20:8). O, Tanrı üçün hər sözü Onun adlarından biri etmir.
Nəticə — Allah (﷾) Özünün verdiyi adlarla çağırılır. Bu sözlərin hansılar olması onları kimin öyrətməsindən asılıdır.
Quru Qrantx Sahib, Anq 262 — Raga Qauri, Sukhmani, Quru Arcan
“Onu zikr etməklə xoşbəxtliyə çatacaqsan”
Nə üçün istinad olunub
Sukhmani və Quran hər ikisi Tanrını xatırlamağın sülh gətirdiyini deyir. Deməli, Naam simran və zikr eyni yoldur.
Cavab
Hər ikisi doğrudan da Tanrını xatırlamaqda sülhdən danışır (13:28). Lakin ortaq məqsəd ortaq yol deyil. Zikr Allahın (﷾) Özünə verdiyi adları və əmr etdiyi sözləri işlədir (20:8; 56:74).
Nəticə — İki təcrübə məqsədcə oxşardır. Onlar sözlərində fərqlənir və İslam öz sözlərinin Allahdan (﷾) gəldiyini hesab edir.
Baxışlar
Sikh: Naam simran, Qurunun verdiyi Adı xatırlamaq
Sikhlər hesab edir ki, səhər tezdən və gün boyu Adı xatırlamaq ibadətin qəlbidir. Adı Quru verir və Vahequru Qurmantardır. Onu xatırlamaq insanı eqodan azad edir və sülh gətirir.
Qurbani (Quru Qrantx Sahibin ilahiləri) sikhə səhər tezdən həqiqi Ad üzərində düşünməyi deyir. O, ona Tanrını təkrar-təkrar xatırlamağı deyir.
Təkzib
Sual Allahı (﷾) xatırlayıb-xatırlamamaq deyil, Quran bunu tez-tez əmr edir (33:41). Sual Onun bunun üçün hansı sözləri verməsidir. Müsəlmanlar Onu nazil etdiyi adlarla çağırır, çünki ən gözəl adlar Onundur (20:8).
Vahequru Qurunun verdiyi Qurmantardır, deməli, onun sözləri də yuxarıdan gəlir.
Təkzib
Allah (﷾) ürəyə baxır (Muslim 2564) və bir çox sikh buna səmimi inanır. Lakin müsəlmanlar üçün hansı sözlərin Allahın (﷾) olması bir suala əsaslanır: Quran Onun kəlamıdırmı? Quran məhz bunda sınanmağı istəyir (2:23; 4:82).
Quru Arjan yazır ki, bəziləri Tanrıya Ram, bəziləri Xuda və ya Allah deyir. Bir çox sikh bunu Tanrının heç bir icmaya və tək bir ada məxsus olmadığını göstərən kimi oxuyur.
Təkzib
Quran möminlərə Onu Allah (﷾) və ya ər-Rəhman deyə çağırmağı deyir, çünki ən gözəl adlar Onundur (17:110; 20:8). Bu ayə iki adı iki tanrı sayan insanlara cavab idi. O, Tanrı üçün hər sözü Onun adlarından biri etmir.
İslam baxışı
Allahı (﷾) çox xatırlamaq əmr olunub və ürəklər bununla rahatlıq tapır. Onun müəyyən sözləri Allahın (﷾) Özünə verdiyi adlar, Onun və Rəsulunun (ﷺ) öyrətdiyi sözlərdir. Hansı sözlərin Allahın (﷾) olması bir suala bağlıdır: Quran Onun kəlamıdırmı? O, oxucuları Rəsuluna (ﷺ) göndərir və sınanmağı istəyir.
Quran möminlərə Allahı (﷾) çox xatırlamağı və Onu səhər-axşam təsbih etməyi əmr edir.
Quran vəd edir ki, ürəklər Allahı (﷾) zikr etməklə rahatlıq tapır.
Ən gözəl adlar Allaha (﷾) məxsusdur. Quran möminlərə Onu bu adlardan ikisi olan Allah (﷾) və ya ər-Rəhman deyə çağırmağı deyir.
Quran Ən Uca, Əzəmətli Rəbbin adının təsbih edilməsini əmr edir.
Peyğəmbər (ﷺ) dilə yüngül, tərəzidə ağır olan həmd ifadələri öyrədib.
İslam Vahequrunu Allahın (﷾) adları arasında saymır. Onun adları Quranın və Peyğəmbərin (ﷺ) verdikləridir.
Xatırlamanın hansı sözlərinin Allahın (﷾) Özününkü olması Quranın Onun kəlamı olub-olmamasına əsaslanır. O, oxucuları Peyğəmbərə (ﷺ) göndərir və öz sınağını qoyur.