Talmud İsanı İsraili yoldan çıxaran sehrbaz adlandırırmı?

“Ravvinlərimiz öyrədir: Sol əl həmişə itələsin, sağ əl dəvət etsin; Gehazini iki əli ilə itələyən Elişa kimi və Yeşunu (Nasiralını) iki əli ilə itələyən R. Yehoşua ben Perahya kimi olmasın.”

“R. Yehoşua ben Perahya necə? Padşah Yannay ravvinlərimizi öldürəndə R. Yehoşua ben Perahya [və İsa] Misirin İskəndəriyyəsinə qaçdı. Sülh olanda Şimon ben Şetah ona xəbər göndərdi: “Məndən [Yerusəlimdən], müqəddəslik şəhərindən, sənə, Misirin İskəndəriyyəsinə [bacıma]. Ərim sənin aranda qalır, mən isə tərk edilmiş oturmuşam.” O gəldi və bir mehmanxanada oldu; ona böyük hörmət göstərdilər. O dedi: ‘Bu Aksaniya necə gözəldir!’ (İsa) ona dedi: ‘Ravvin, onun gözləri dardır.’ O dedi: ‘Bədbəxt, sən bununla məşğulsan?’ O, dörd yüz şeypur göndərib onu aforoz etdi. O [yəni İsa] dəfələrlə onun önünə gəlib ona dedi: ‘Məni qəbul et.’ Lakin o, ona fikir vermədi. Bir gün o [yəni R. Yeh.] Şema oxuyurdu, o [yəni İsa] onun önünə gəldi. O, onu qəbul etmək niyyətində idi və ona işarə etdi. O [yəni İsa] onu itələdiyini düşündü. O gedib bir kirəmit asdı və ona ibadət etdi. O [R. Yeh.] ona dedi: ‘Qayıt.’ O cavab verdi: ‘Səndən belə almışam ki, günah edib çoxluğu günaha salan hər kəsə tövbə imkanı verilmir.’ Bir müəllim demişdir: ‘Nasiralı İsa sehr etdi, İsraili yoldan çıxardı və aldatdı.’”

Aqada. Bir baraita (‘tanu rabbanan’) öyrədir: sol əl həmişə itələsin, sağ əl yaxınlaşdırsın; Gehazini iki əli ilə itələyən Elişa kimi və Yeshu ha-Notzrini iki əli ilə itələyən Yehoşua ben Perahya kimi olmayın. Hekayə davam edir. Padşah Yannay Müdrikləri öldürəndə Yehoşua ben Perahya və Yeshu İskəndəriyyəyə gediblər. Geri qayıdarkən müəllim bir mehmanxananı tərifləyib; şagird mehmanxanaçının gözlərinin dar (‘terutot’) olduğunu deyib; müəllim onu dörd yüz şofarla lənətləyib kənarlaşdırıb. Sonra Şema oxuyarkən müəllim ona gözləməsi üçün əl edib; şagird rədd edildiyini düşünüb, “gedib bir kərpic qoydu və ona səcdə etdi” (‘azal zakaf leventa ve-hishtachaveh lah’) və müəlliminin günah edib çoxlarını günaha salana tövbə imkanı verilmədiyi qaydasını gətirərək tövbə etməkdən imtina edib. Sonda deyilir: “Ustad demişdir: Yeshu sehr etdi, İsraili yoldan çıxardı və azdırdı” (‘kishef ve-hesit ve-hiddiach et Yisra'el’). Bazel (1578-81) və sonrakı çap nəşrləri adı çıxarıb. Hekayənin Yerusəlim Talmudundakı köhnə forması Hagiga 2:2-dədir.

Aqada. Bir baraita (‘tanu rabbanan’) öyrədir: sol əl həmişə itələsin, sağ əl yaxınlaşdırsın; Gehazini iki əli ilə itələyən Elişa kimi və Yeshu ha-Notzrini iki əli ilə itələyən Yehoşua ben Perahya kimi olmayın. Hekayə davam edir. Padşah Yannay Müdrikləri öldürəndə Yehoşua ben Perahya və Yeshu İskəndəriyyəyə gediblər. Geri qayıdarkən müəllim bir mehmanxananı tərifləyib; şagird mehmanxanaçının gözlərinin dar (‘terutot’) olduğunu deyib; müəllim onu dörd yüz şofarla lənətləyib kənarlaşdırıb. Sonra Şema oxuyarkən müəllim ona gözləməsi üçün əl edib; şagird rədd edildiyini düşünüb, “gedib bir kərpic qoydu və ona səcdə etdi” (‘azal zakaf leventa ve-hishtachaveh lah’) və müəlliminin günah edib çoxlarını günaha salana tövbə imkanı verilmədiyi qaydasını gətirərək tövbə etməkdən imtina edib. Sonda deyilir: “Ustad demişdir: Yeshu sehr etdi, İsraili yoldan çıxardı və azdırdı” (‘kishef ve-hesit ve-hiddiach et Yisra'el’). Bazel (1578-81) və sonrakı çap nəşrləri adı çıxarıb. Hekayənin Yerusəlim Talmudundakı köhnə forması Hagiga 2:2-dədir.

Aqada. Bir baraita öyrədir ki, Elişa üç dəfə xəstələnib və xəstəliklərdən biri Gehazini iki əli ilə itələdiyi üçün olub. Sonra Sanhedrin 107b ilə eyni təlim gəlir: sol əl itələsin, sağ əl yaxınlaşdırsın; “şagirdlərindən biri (‘mi-talmidav’) olan Yeshu ha-Notzrini iki əli ilə itələyən” Yehoşua ben Perahya kimi olmasın. Hekayə demək olar eyni sözlərlə davam edir; burada Şimon ben Şetahı bacısı gizlədir, Yehoşua ben Perahya isə İskəndəriyyəyə qaçır; qaçışda şagirdin adı çəkilmir. Şagird “bir kərpic qoydu və ona ibadət etdi” (‘zakaf leventa palcha’). Sonda deyilir: “Ustadın dediyi kimi: Yeshu ha-Notzri sehr etdi, sövq etdi, yoldan çıxardı və İsraili günaha saldı” (‘kishef ve-hesit ve-hiddiach ve-hechti et Yisra'el’).

“İsanın adı bu parçada Rabbinowiczin istifadə etdiyi Münhen, Florensiya və Karlsruhe kodekslərində, həmçinin Talmudun bütün köhnə nəşrlərində var. 1578-81-ci il Bazel nəşrində və bütün sonrakılarda mətbuat senzoru onu silib.”

3-cü fəsil, “The Frivolous Disciple”, Sanhedrin 107b və Sota 47a-nı Yerusəlim Talmudunun Yehuda ben Tabbay hekayəsi ilə müqayisə edir. Schäfer belə nəticəyə gəlir ki, şagirdin İsa adlandırılması hekayənin sonrakı mərhələsidir: bu, Yerusəlim Talmudunda yoxdur və yalnız Babil variantının bəzi əlyazmalarında var, buna görə də hekayə İsa haqqında heç bir tarixi qoruyub saxlamır. O hesab edir ki, kərpicə ibadət hər hansı xristian əməlini yox, Babil redaktorunun bütpərəstlik barədə düşündüyünü əks etdirir və redaktorun çərçivəsi şagirdi itələdiyinə görə müəllimi, Yehoşua ben Perahyanı günahlandırır.

Babil Talmudunun İsa haqqındakı parçalarını İncilləri, xüsusən Matta və Yəhyanı bilən ravvinlərin yazdığı, Əhdi-Cədid hekayələrini parodiya edən bilərəkdən əks-rəvayətlər kimi oxuyur. O iddia edir ki, bu cəsarətli cavab Sasani Babilindən gəlib; orada ravvinlər, Roma və Bizans Fələstininin yəhudilərindən fərqli olaraq, xristian hakimiyyətindən kənarda yaşayırdılar. Onun əlyazma və çaplar cədvəlində Gittin 57a-nın hər üç əlyazması İsanı adlandırır, Soncino çapı (1484-1519) isə adı buraxır və Vilna nəşri “İsrail günahkarları” oxuyur; o, çapdakı İsa parçalarında belə boşluqları senzuraya və ya çapçıların ondan qabaq davranmasına bağlayır. Gittin 57a barədə o, Müdriklərə lağ etməyin hekayənin ilkin ittihamı olduğuna şübhə edir və redaktorun bunu Eruvin 21b-dən götürdüyünü hesab edir. Sonra, açıq şəkildə fərziyyə olduğunu deyərək, nəcisin Evxaristiyaya lağ etdiyini təklif edir: İsa ardıcıllarının onun ətini yedikdən sonra hasil etdiyinin içində oturur.

Aqada, Yehuda ben Tabbayın Nasi olduğunu göstərmək üçün danışılır. Yerusəlim əhalisi onu Nasi etmək istəyib, o isə İskəndəriyyəyə qaçıb. Onlar yazıblar: “Böyük Yerusəlimdən kiçik İskəndəriyyəyə: nişanlım nə vaxta qədər sizin aranızda oturacaq, mən isə onun üçün kədərlənəcəyəm?” Evə gəmi ilə qayıdarkən o, onları qəbul etmiş ev xanımını yaxşı sözlə xatırlayıb. “Şagirdlərindən biri” (‘chad min talmidoi’) onun gözündə qüsur olduğunu deyib. Müəllim cavab verib ki, o, iki dəfə günah edib: müəllimindən şübhələnməklə və ona baxmaqla; o, qadının görünüşünü yox, işlərini tərifləyib. Hekayə qəzəb və şagirdin çıxıb getməsi ilə bitir (‘ve-ka'as alui ve-azal’). Burada nə ad var, nə aforoz, nə büt, nə də sehr.

“J. Hag. ii. 2 parçası Ravvinlə “onun şagirdlərindən biri” arasındakı ixtilaf barədə çox qısa məlumat verir, lakin sonuncunun adını çəkmir. Ehtimal ki, sonralar Babil Gemarasında genişləndirilən şeyin əsası budur. Önümüzdəki parça İsanın yaşadığı vaxt barədə ikinci Talmud nəzəriyyəsi üçün klassik yerdir. ‘Padşah Yannay’ e.ə. 104-78-ci illərdə hökm sürmüş Aleksandr Yanneydir, yəni İsanın yaşamasından tam bir əsr əvvəl.”

“Mən belə fikirləşirəm ki, R. Yehoşua və İsanın adının çəkilməsi Fələstin rəvayətinə əsaslanan və Elişa ilə Gehazinin adının çəkilməsindən doğan əlavə idi; üstəlik, bu əlavə Babil məktəblərində, qeyri-müəyyən mənbə əsasında edilib.”

3-cü fəsil, “The Frivolous Disciple”, Sanhedrin 107b və Sota 47a-nı Yerusəlim Talmudunun Yehuda ben Tabbay hekayəsi ilə müqayisə edir. Schäfer belə nəticəyə gəlir ki, şagirdin İsa adlandırılması hekayənin sonrakı mərhələsidir: bu, Yerusəlim Talmudunda yoxdur və yalnız Babil variantının bəzi əlyazmalarında var, buna görə də hekayə İsa haqqında heç bir tarixi qoruyub saxlamır. O hesab edir ki, kərpicə ibadət hər hansı xristian əməlini yox, Babil redaktorunun bütpərəstlik barədə düşündüyünü əks etdirir və redaktorun çərçivəsi şagirdi itələdiyinə görə müəllimi, Yehoşua ben Perahyanı günahlandırır.

“O zaman Allah buyuracaq: “Ey Məryəm oğlu İsa! Sənə və anana olan nemətimi xatırla! O zaman səni müqəddəs ruhla qüvvətləndirmişdim. Sən həm beşikdə ikən, həm də yetkin çağında insanlarla danışırdın. Sənə yazmağı, hikməti, Tövratı və İncili öyrətmişdim. Sən Mənim iznimlə palçıqdan quşa bənzər bir şey düzəldib ona üfürürdün, o da Mənim iznimlə quş olurdu. Sən Mənim iznimlə anadangəlmə koru və cüzam xəstəliyinə tutulanı sağaldır və Mənim iznimlə ölüləri dirildirdin. Sən İsrail oğullarının yanına açıq-aydın dəlillərlə gəldiyin zaman, onlardan kafir olanları: Bu, ancaq açıq-aydın bir sehrdir”– dedikdə (və səni öldürmək istədikdə,) Mən onları səndən dəf etmişdim.”

“(Allah onu) İsrail oğullarına bir elçi edəcəkdir. O deyəcəkdir: Mən sizə Rəbbinizdən bir möcüzə gətirmişəm. Sizin üçün palçıqdan quşa bənzər bir şey düzəldib ona üfürərəm, o da Allahın izni ilə quş olar. Allahın izni ilə anadangəlmə koru, cüzam xəstəliyinə tutulanı sağaldar və ölüləri dirildərəm. Evlərinizdə yediyiniz və yığıb saxladığınız şeyləri sizə xəbər verərəm. Əgər möminsinizsə, (bilin ki,) bunda sizin üçün bir dəlil vardır.”

“Bizim tərəfdən onlara haqq gəldikdə isə: “Şübhəsiz ki, bu, açıq-aydın bir sehrdir!”– dedilər. Musa dedi: “Əcəba, sizə haqq gəldikdə: “Bu sehrdirmi?”– deyirsiniz? Halbuki sehrbazlar nicat tapmazlar”.”

““Şübhəsiz ki, Allah Məryəm oğlu Məsihdir”– deyənlər kafir oldular. Halbuki Məsih demişdi: “Ey İsrail oğulları! Rəbbim və Rəbbiniz olan Allaha ibadət edin! Kim Allaha şərik qoşarsa, heç şübhəsiz, Allah Cənnəti ona haram edər. Onun gedəcəyi yer Cəhənnəmdir. Zalımların heç bir yardımçısı yoxdur”.”

“De: “Allah hər şeyin Rəbbi olduğu halda, mən Ondan başqa Rəbbmi axtaracağam?” Hər kəsin qazandığı (günah) yalnız öz əleyhinədir. Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Sonra isə dönüşünüz Rəbbinizə olacaq və O, ixtilafa düşdüyünüz məsələlər barədə sizə xəbər verəcəkdir.”