Qısa cavab
Xeyr. İslamda Şeytan heç nəyə hökm etmir. Dünyanı yalnız Allah (﷾) idarə edir. Şeytan yalnız vəsvəsə verə və şirnikləndirə bilər, bunu da yalnız Allahın (﷾) icazə verdiyi qədər. Quran deyir: “Allahın izni olmadıqca (Şeytan), onlara heç bir zərər yetirə bilməz” (58:10). Qiyamət günü Şeytanın özü deyəcək: “Mənim sizin üstünüzdə heç bir hökmranlığım yox idi. Mən sizi (günah işlərə) dəvət etdim” (14:22). Bibliya razıdır. Tanrı icazə verməyincə Şeytan Əyyuba toxuna bilməyib (Əyyub 1:12). İsa dedi: “bu dünyanın hökmdarı mühakimə olunub” (Yəhya 16:11).
Tam izah
Şeytanın heç bir hakimiyyəti yoxdur
Quran heç vaxt Şeytana hökmdar demir. Allah (﷾) ona dedi: “qullarım üzərində sənin heç bir hökmün yoxdur. Yalnız sənə uyan azğınlardan başqa” (15:42). Yenə: “ixlaslı qullarım üzərində sənin hökmranlığın olmayacaqdır” (17:65). Şeytanın gücü yalnız onu seçənlərə çatır: “Onun hakimiyyəti yalnız onu özünə dost tutanlar və Allaha şərik qoşanlar üzərindədir” (16:100). Qiyamət günü o, bunu özü etiraf edəcək: “Mənim sizin üstünüzdə heç bir hökmranlığım yox idi. Mən sizi (günah işlərə) dəvət etdim” (14:22).
“(İblis) dedi: “Ey Rəbbim! Sən məni azdırdığına (rəhmətindən qovduğuna) görə, mən də yer üzündə onlara (pis işləri) gözəl göstərib onların hamısını azdıracağam. Yalnız Sənin ixlaslı qullarından başqa”. (Allah) buyurdu: “Bu, Mənə tərəf gətirən düz yoldur. Şübhəsiz ki, qullarım üzərində sənin heç bir hökmün yoxdur. Yalnız sənə uyan azğınlardan başqa”.”
“Şübhəsiz ki, ixlaslı qullarım üzərində sənin hökmranlığın olmayacaqdır. Qoruyan olaraq Rəbbin yetər.”
“Şübhəsiz ki, iman gətirib və Rəbbinə təvəkkül edənlər üzərində şeytanın heç bir hökmranlığı yoxdur. Onun hakimiyyəti yalnız onu özünə dost tutanlar və Allaha şərik qoşanlar üzərindədir.”
“İş bitdikdə (Cənnət əhli Cənnətə, cəhənnəm əhli də Cəhənnəmə daxil olduqda) şeytan (günahkarlara) deyəcək: “Həqiqətən, Allah sizə (Cəhənnəmə düşəcəyiniz barədə) gerçək vəd vermişdi. Mən də sizə, (kömək edəcəyimə dair) vəd vermişdim, lakin (vədimə) xilaf çıxdım. Mənim sizin üstünüzdə heç bir hökmranlığım yox idi. Mən sizi (günah işlərə) dəvət etdim, siz də (dəvətimi) qəbul etdiniz. Buna görə də məni yox, özünüzü qınayın. Nə mən sizin köməyinizə çata bilərəm, nə də siz mənim köməyimə çata bilərsiniz. Şübhəsiz ki, mən dünyada da sizin məni (Allaha) şərik qoşmağınızı rədd etmişdim”. Həqiqətən, zalımları ağrılı-acılı bir əzab gözləyir.”
Onun yeganə silahı vəsvəsədir
Quranın son surəsi Allaha (﷾) “insanların Sahibinə” deyir (114:2). O, Şeytana yalnız “Vəsvəsə verən, (Allahın adı çəkiləndə isə qaçıb) gizlənən şeytanın” deyir (114:4). Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, Şeytan insanda qan kimi dövr edir və qəlbə pis fikir sala bilər (Buxari 3281). Deməli, Şeytan ağıl üzərində, təlqinlə işləyir. O, pisi gözəl göstərə bilər (15:39), lakin heç kimi bunu etməyə məcbur edə bilməz.
“(Ey Peyğəmbər!) De: “Sığınıram insanların Rəbbinə, insanların Sahibinə, insanların İlahına! Vəsvəsə verən, (Allahın adı çəkiləndə isə qaçıb) gizlənən şeytanın şərindən O şeytan ki, insanların sinələrinə (qəlblərinə) vəsvəsə salır, (O şeytan) cinlərdən də olur, insanlardan da!””
Səfiyyə bint Hüyəyy rəvayət edir ki, o, bir gecə məsciddə etikafda olan Peyğəmbəri (ﷺ) ziyarət edib, o da onu evinə doğru yola salıb. Ənsardan iki kişi keçib tələsib. O, onlara bunun arvadı Səfiyyə olduğunu deyib. Onlar ondan heç vaxt şübhələnməyəcəklərini deyəndə o demişdir ki, Şeytan insanda qan dövr etdiyi kimi dövr edir və o, qorxub ki, Şeytan onların qəlblərinə pis fikir salar.
“(İblis) dedi: “Ey Rəbbim! Sən məni azdırdığına (rəhmətindən qovduğuna) görə, mən də yer üzündə onlara (pis işləri) gözəl göstərib onların hamısını azdıracağam. Yalnız Sənin ixlaslı qullarından başqa”. (Allah) buyurdu: “Bu, Mənə tərəf gətirən düz yoldur. Şübhəsiz ki, qullarım üzərində sənin heç bir hökmün yoxdur. Yalnız sənə uyan azğınlardan başqa”.”
Bu da yalnız Allahın (﷾) izni ilə
Şeytan möminə özü zərər verə bilməz. Quran deyir: “Allahın izni olmadıqca (Şeytan), onlara heç bir zərər yetirə bilməz” (58:10). O, onun hiylələrini zəif adlandırır: “şeytanın hiyləsi zəifdir” (4:76). Deməli, vəsvəsə də Allahın (﷾) icazə verdiyi sınaqdır və O, həmişə daha güclüdür.
“Şübhəsiz ki, gizli danışmalar iman gətirənləri kədərləndirmək üçün olan Şeytan əməlindəndir. Allahın izni olmadıqca (Şeytan), onlara heç bir zərər yetirə bilməz. Qoy möminlər Allaha təvəkkül etsinlər.”
“İman gətirənlər Allah yolunda, kafir olanlar isə tağut (şeytan) yolunda vuruşurlar. Elə isə şeytanın dostları ilə vuruşun! Şübhəsiz ki, şeytanın hiyləsi zəifdir.”
Gücü və səltənətləri kim verir?
Quran bu duanı öyrədir: “Ey mülkün sahibi olan Allahım! Sən mülkü istədiyin kəsə verir, istədiyindən də, onu geri alırsan” (3:26). Heç bir hökmdar Allahın (﷾) iradəsi olmadan yüksəlmir və yıxılmır. Şeytan heç nə vermir və heç nə götürmür.
“De: Ey mülkün sahibi olan Allahım! Sən mülkü istədiyin kəsə verir, istədiyindən də, onu geri alırsan; istədiyin kimsəni ucaldır, istədiyini də, alçaldırsan. Xeyir (yalnız) Sənin Əlindədir. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən.”
Bibliyada Şeytan icazə istəyir
Əyyub kitabında Tanrı icazə verməyincə Şeytan Əyyuba toxuna bilmir. Tanrı deyir: “Budur, onun hər şeyi sənin ixtiyarındadır; yalnız özünə əl uzatma” (Əyyub 1:12). Sonra Tanrı ikinci hədd qoyur: “Budur, o, sənin əlindədir; lakin canına toxunma” (Əyyub 2:6). Şeytan ona icazə verildiyindən o yana getmir. Bu, Quranın mənzərəsi ilə eynidir (58:10).
“RƏBB Şeytana dedi: Budur, onun hər şeyi sənin ixtiyarındadır; yalnız özünə əl uzatma. Beləcə Şeytan RƏBBin hüzurundan çıxdı.”
“RƏBB Şeytana dedi: Budur, o, sənin əlindədir; lakin canına toxunma.”
“Şübhəsiz ki, gizli danışmalar iman gətirənləri kədərləndirmək üçün olan Şeytan əməlindəndir. Allahın izni olmadıqca (Şeytan), onlara heç bir zərər yetirə bilməz. Qoy möminlər Allaha təvəkkül etsinlər.”
Bibliyada səltənətləri Tanrı verir
Şeytan İsanı sınayanda ona “dünyanın bütün səltənətlərini” göstərib. O dedi: “çünki bu mənə təslim edilib və istədiyimə verirəm” (Luka 4:6). Lakin Daniel kitabı əksini deyir: “Haqq-Taala insanların padşahlığında hökm edir, onu istədiyinə verir” (Daniel 4:17). İsa Şeytana dedi: “yalançıdır və yalanın atasıdır” (Yəhya 8:44). İsa təklifi rədd etdi: “Tanrın Rəbbə səcdə et və yalnız Ona xidmət et” (Luka 4:8).
“İblis onu uca dağa qaldırıb bir anda dünyanın bütün səltənətlərini ona göstərdi. İblis ona dedi: Bütün bu hakimiyyəti və onların şöhrətini sənə verəcəyəm: çünki bu mənə təslim edilib və istədiyimə verirəm.”
“Bu iş keşikçilərin fərmanı ilədir, tələb müqəddəslərin sözü ilədir: diri olanlar bilsin ki, Haqq-Taala insanların padşahlığında hökm edir, onu istədiyinə verir və üzərinə insanların ən alçağını qoyur.”
“Siz atanız iblisdənsiniz və atanızın ehtiraslarını yerinə yetirmək istəyirsiniz. O, başlanğıcdan qatil idi və həqiqətdə durmadı, çünki onda həqiqət yoxdur. O, yalan danışanda özündən danışır: çünki o, yalançıdır və yalanın atasıdır.”
“İsa cavab verib ona dedi: Arxama çəkil, Şeytan, çünki yazılıb: Tanrın Rəbbə səcdə et və yalnız Ona xidmət et.”
“De: Ey mülkün sahibi olan Allahım! Sən mülkü istədiyin kəsə verir, istədiyindən də, onu geri alırsan; istədiyin kimsəni ucaldır, istədiyini də, alçaldırsan. Xeyir (yalnız) Sənin Əlindədir. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən.”
“bu dünyanın hökmdarı mühakimə olunub”
İsa həqiqətən Şeytana “bu dünyanın hökmdarı” deyib (Yəhya 12:31). Lakin həmin ayədə o dedi ki, bu hökmdar “bayıra atılacaq”. Başqa yerdə o dedi: “bu dünyanın hökmdarı mühakimə olunub” (Yəhya 16:11) və “məndə onun heç nəyi yoxdur” (Yəhya 14:30). Mühakimə olunan və bayıra atılan hökmdar idarə edən deyil.
“İndi bu dünyanın hökmü verilir: indi bu dünyanın hökmdarı bayıra atılacaq.”
“Hökmə görə, çünki bu dünyanın hökmdarı mühakimə olunub.”
“Bundan sonra sizinlə çox danışmayacağam: çünki bu dünyanın hökmdarı gəlir və məndə onun heç nəyi yoxdur.”
| Sual | Bibliya | Quran |
|---|---|---|
| Şeytan icazəsiz kimsəyə zərər verə bilərmi? | Xeyr: Əyyuba toxunmaq üçün Tanrının izni lazım idi (Əyyub 1:12) | Xeyr: yalnız Allahın (﷾) izni ilə (58:10) |
| Padşahlıqları kim verir? | Ən Uca, istədiyinə (Daniel 4:17) | Allah (﷾), istədiyinə (3:26) |
| Şeytan nə edə bilər? | İnanmayanların zehnini kor edir (2 Korinflilərə 4:4) | Vəsvəsə verir, onun ardınca gedənləri aparır (114:4; 16:100) |
| Mömin ona necə cavab verməlidir? | Ona müqavimət göstərin, sizdən qaçacaq (Yaqub 4:7) | Ondan Allaha (﷾) sığının (7:200) |
| Onun aqibəti nə olur? | Mühakimə edilir və kənara atılır (Yəhya 16:11; 12:31) | Son Gündə ardıcıllarından imtina edəcək (14:22) |
Ondan qorxmayın: Allaha (﷾) üz tutun
Şeytan heç nəyə hökm etmir, deməli, mömin ondan qorxu içində yaşamır. Quran deyir: “O şeytan sizi sadəcə öz dostları ilə qorxudur. Əgər möminsinizsə, onlardan qorxmayın, Məndən qorxun!” (3:175). Vəsvəsə gələndə müsəlman Allaha (﷾) üz tutur: “Əgər şeytandan sənə bir vəsvəsə gəlsə, Allaha sığın” (7:200). Bibliya da eynisini deyir: “İblisə qarşı durun, o, sizdən qaçacaq” (Yaqub 4:7).
“O şeytan sizi sadəcə öz dostları ilə qorxudur. Əgər möminsinizsə, onlardan qorxmayın, Məndən qorxun!”
“Əgər şeytandan sənə bir vəsvəsə gəlsə, Allaha sığın. Şübhəsiz ki, O, eşidəndir, biləndir.”
“Buna görə də Tanrıya tabe olun. İblisə qarşı durun, o, sizdən qaçacaq.”
“(Ey Peyğəmbər!) De: “Sığınıram insanların Rəbbinə, insanların Sahibinə, insanların İlahına! Vəsvəsə verən, (Allahın adı çəkiləndə isə qaçıb) gizlənən şeytanın şərindən O şeytan ki, insanların sinələrinə (qəlblərinə) vəsvəsə salır, (O şeytan) cinlərdən də olur, insanlardan da!””
Baxışlar
Şeytan bu dünyanı indilik idarə edir
Bəzi xristianlar öyrədir ki, Şeytan bu indiki dünyaya sona qədər hökm edir. Onlar ona “bu dünyanın hökmdarı” deyən İsanı göstərir (Yəhya 12:31). Paulus ona “Bu dünyanın tanrısı” deyib (2 Korinflilərə 4:4). Şeytan İsaya dedi ki, dünyanın səltənətləri ona “təslim edilib” (Luka 4:6).
İsa Şeytana “bu dünyanın hökmdarı” deyib (Yəhya 12:31; 14:30).
Təkzib
İsa dedi ki, bu hökmdar “bayıra atılacaq” (Yəhya 12:31) və “mühakimə olunub” (Yəhya 16:11). O, həm də dedi: “məndə onun heç nəyi yoxdur” (Yəhya 14:30). Bu ayələr Şeytanı taclandırmır, məhdudlaşdırır.
Paulus Şeytanı “Bu dünyanın tanrısı” adlandırır (2 Korinflilərə 4:4).
Təkzib
Paulus deyir ki, Şeytan “iman etməyənlərin ağlını” kor edir (2 Korinflilərə 4:4). Bu, azdırmaq gücüdür, Quran da ona onu izləyənlər üzərində bunu verir (16:100). Bu, dünyanı idarə etmək gücü deyil. Məzmur Tanrı barədə deyir: “padşahlığı hər şeyə hökm edir” (Məzmur 103:19).
Şeytan dedi ki, dünyanın səltənətləri ona “təslim edilib” və istədiyinə verə bilər (Luka 4:6).
Təkzib
Bunlar Şeytanın öz sözləridir və İsa ona dedi: “yalançıdır və yalanın atasıdır” (Yəhya 8:44). Daniel deyir: “Haqq-Taala insanların padşahlığında hökm edir, onu istədiyinə verir” (Daniel 4:17). İsa təklifi qəbul etməyib. O cavab verib ki, yalnız Tanrıya ibadət və xidmət edilməlidir (Luka 4:8).
İslam baxışı
Şeytan heç nəyə hökm etmir. O, yalnız Allahın (﷾) icazə verdiyi qədər vəsvəsə verə və şirnikləndirə bilər və onun gücü yalnız onu izləyənlər üzərindədir. Bütün gücü yalnız Allah (﷾) verir və alır.
Quran deyir ki, Şeytanın Allahın (﷾) qulları üzərində hakimiyyəti yoxdur, yalnız onu izləyənlər üzərində var.
Quran deyir ki, Allahın (﷾) izni olmadıqca Şeytan möminlərə zərər verə bilməz.
Quran deyir ki, Qiyamət günü Şeytan yalnız insanları çağırdığını etiraf edəcək.
Quran Allaha (﷾) insanların Sahibi, Şeytana isə qaçıb gizlənən vəsvəsə verən deyir.
Quran deyir ki, Allah (﷾) gücü istədiyinə verir və istədiyindən geri alır.
Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, Şeytan insanda qan kimi dövr edir və qəlbə pis fikir sala bilər.