Ölülər kabus kimi qayıdırmı?

Pew qeyd edir ki, materik Çinində əcdad ruhlarına ehtiram və yeddinci qəməri ayda (Ac) Ruhlar Bayramını qeyd etmək çox vaxt din (zongjiao) deyil, adət (xisu) sayılır.

Doolittle qeyd edir ki, Fuçjouda yeddinci ayda, adətən on beşinci gündən əvvəl və ya həmin vaxt ailələr yeddinci ayın ortasında kağız paltar yandırma adətinə əməl edir. Bildirilən məqsəd ölmüş əcdadlarına paltar və pul çatdırmaqdır. Kağız pul və kağız paltar buxur və şamlar yandırılmış əcdad lövhələri qarşısında yandırılır.

Werner yazır ki, şəhər tanrısının onlara ibadət edib qurban verəcək nəsli olmayan ruhlara, k'u kuei-yə xüsusi qayğı göstərdiyinə inanılır. Yeddinci Ay Bayramında aralarında nizam saxlamaq üçün şəhər ətrafında gəzdirilir, insanlar isə onlara yemək təklif edir və onlar üçün kağız pul yandırır.

Fuçjouda dəfnləri təsvir edərkən Doolittle qeyd edir ki, aşağı dünyadakı kimsəsiz ölü ruhlar üçün, məsələn cüzamlıların və dilənçilərin ruhları üçün də kağız paltar, kağız pul, buxur və buxarda bişmiş tortlar təqdim olunurdu. Deyir ki, belə təqdimlər dükanların və evlərin qarşısında da edilirdi, məsələn, yüngül xəstəlikdə və ya iş başlamazdan əvvəl, çünki bu ruhların sağlamlığa zərər verdiyinə və işi pozduğuna inanılırdı, buna görə çoxları onlardan qorxurdu.

Teiser orta əsrlər Çinində ən mühüm illik bayramlardan biri olan yeddinci qəməri ayın şənliklərini öyrənir; orada dünyəvi adamlar əcdadlarının xilası üçün buddist rahiblərə təqdimlər verirdilər.

“O, ölülərə sanki onlar burada imiş kimi qurban verirdi. Ruhlara sanki ruhlar burada imiş kimi qurban verirdi.”

“Fan Ch'ih müdrikliyin nədən ibarət olduğunu soruşdu. Ustad dedi: ‘Özünü insanlara borclu olduğun vəzifələrə ciddi həsr etmək və ruhani varlıqlara hörmət edərkən onlardan uzaq durmaq müdriklik adlana bilər.’”

“Chi Lu ölülərin ruhlarına xidmət barədə soruşdu. Ustad dedi: ‘İnsanlara xidmət edə bilmədiyin halda, onların ruhlarına necə xidmət edə bilərsən?’ Chi Lu əlavə etdi: ‘Ölüm barədə soruşmağa cürət edirəm.’ Ona cavab verildi: ‘Həyatı bilmədiyin halda, ölüm barədə necə bilə bilərsən?’”

“Allah ölənlərin canını ölüm anında, ölməyənlərin canını isə onlar yuxuda ikən alır. Ölümünə hökm verdiyi kəsin canını saxlayar, digərini isə müəyyən olunmuş vaxtadək buraxar. Həqiqətən, bunda düşünən bir qövm üçün dəlillər vardır.”

“Nəhayət, onlardan birinə ölüm gəldiyi zaman deyər: “Ey Rəbbim! Məni geri qaytar. Bəlkə, tərk etdiyim yaxşı əməlləri (indi) edəm”. Xeyr! Onun bu dedikləri ancaq (boş) bir sözdür. Onların arxasında diriləcəkləri günə qədər bərzəx (həyatı) vardır.”

İbn Ömər rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: biriniz öləndə ona yeri səhər və axşam göstərilir, Cənnət əhlindəndirsə, Cənnətdə, Od əhlindəndirsə, Odda və ona deyilir ki, Qiyamət günü Allah səni diriltənə qədər yerin budur.

“Allah ölənlərin canını ölüm anında, ölməyənlərin canını isə onlar yuxuda ikən alır. Ölümünə hökm verdiyi kəsin canını saxlayar, digərini isə müəyyən olunmuş vaxtadək buraxar. Həqiqətən, bunda düşünən bir qövm üçün dəlillər vardır.”

“Şübhəsiz ki, Allah zərrə qədər haqsızlıq etməz. Əgər (qulun gördüyü iş) yaxşı əməl olarsa, (Allah onun savabını) qat-qat artırar və (bu əməl sahibinə) Öz tərəfindən böyük mükafat bəxş edər.”

“Biz Qiyamət günü ədalət tərəziləri ilə haqq-hesab çəkəcəyik. Heç kimə hər hansı bir şeydə zülm edilməyəcəkdir. (Görülmüş iş) bir xardal dənəsi mislində olsa belə, onu gətirib (tərəziyə) qoyacağıq. Biz hesab çəkməyə bəs edərik.”

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, insan öləndə əməlləri üçündən başqa sona çatır: davamlı sədəqə, insanların faydalandığı elm və onun üçün dua edən saleh övlad.

Aişə rəvayət edir ki, bir kişi Peyğəmbərə (ﷺ) anasının qəfil öldüyünü dedi. O düşünürdü ki, anası sağ olsaydı, sədəqə verərdi və onun üçün sədəqə versə, anasının savab alacağını soruşdu. Peyğəmbər (ﷺ) bəli dedi.

“Müşriklərin Cəhənnəm əhli olduqları bəlli olduqdan sonra, (hətta) qohum olsalar belə, nə Peyğəmbərə, nə də möminlərə onlar üçün bağışlanma diləmək yaraşmaz.”

“Kim doğru yolla getsə, xeyri onun özünə olar, kim azğınlığa düşsə, ziyanı da onun öz əleyhinə olar. Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Biz elçi göndərməmiş (heç kəsə) əzab vermərik.”

“Şübhəsiz ki, Allah zərrə qədər haqsızlıq etməz. Əgər (qulun gördüyü iş) yaxşı əməl olarsa, (Allah onun savabını) qat-qat artırar və (bu əməl sahibinə) Öz tərəfindən böyük mükafat bəxş edər.”

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Allah heç bir xəstəlik endirməyib ki, onun dərmanını da endirməsin.

“O, insanı (Adəmi) saxsı kimi quru gildən yaratdı. Cannı da (Cinlərin atası olan İblisi də) xalis oddan O yaratdı.”

“Əlbəttə, aramızda saleh əməl sahibləri də, onlar kimi olmayanları da var. Biz ayrı-ayrı yollar tutmuşuq.”

“Həqiqətən, insanlardan bəziləri (cahiliyyət dövründə) cinlərin bəzilərinə sığınırdılar. Bu isə onların azğınlığını artırırdı.”

İbn Kəsir izah edir ki, İslamdan əvvəl ərəblər tənha vadidə düşərgə salanda onlara zərər gəlməsin deyə həmin yerin cinlərinin başçısına sığınardılar. Cinlər insanların qorxudan onlara sığındığını görəndə qorxu və dəhşətlərini (rəhəq) artırdılar, beləliklə, insanlar onlardan daha çox qorxdular. Həmçinin başqalarının sözü günah və ya cinlərin onlara qarşı daha cəsarətli olması kimi oxuduğunu bildirir.

“Əgər Allah sənə bir zərər toxundursa, bu zərəri Ondan başqa heç kəs aradan qaldıra bilməz. Əgər sənə bir xeyir diləsə, heç kəs Onun lütfünün qarşısını ala bilməz. O, bunu Öz qullarından istədiyinə nəsib edər. O, Bağışlayandır, Rəhmlidir.”

“(Ey Peyğəmbər!) De: “Sığınıram sübhün Rəbbinə! Xəlq etdiklərinin şərindən, zülməti çökən gecənin şərindən, düyünlərə üfürən (cadugər) qadınların şərindən və həsəd apardığı zaman paxılın şərindən!””

“(Ey Peyğəmbər!) De: “Sığınıram insanların Rəbbinə, insanların Sahibinə, insanların İlahına! Vəsvəsə verən, (Allahın adı çəkiləndə isə qaçıb) gizlənən şeytanın şərindən O şeytan ki, insanların sinələrinə (qəlblərinə) vəsvəsə salır, (O şeytan) cinlərdən də olur, insanlardan da!””

Aişə rəvayət edir ki, hər gecə yatağa girəndə Peyğəmbər (ﷺ) əllərini birləşdirir, əl-İxlas, əl-Fələq və ən-Nas surələrini oxuyub onlara üfürürdü. Sonra başından, üzündən və bədəninin önündən başlayaraq əlləri ilə bədəninin bacardığı qədərini məsh edirdi. Bunu üç dəfə edirdi.

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: ədva, tiyarə (quşlardan pis fal), həmə və Səfər yoxdur. Bir çox alim ədvanı xəstəliyin Allahdan ayrı öz gücü ilə yayılması, həməni ölüm əlaməti sayılan bayquş, Səfəri isə uğursuz sayılan ay kimi izah edir.

“Şübhəsiz ki, məscidlər Allaha məxsusdur. Elə isə Allahla yanaşı heç kəsə dua etməyin!”

“O, gecəni gündüzə, gündüzü də gecəyə qatar. O, günəşi və ayı (Öz əmrinə) ram etmişdir. Onların hər biri müəyyən olunmuş vaxtadək (qiyamət gününə qədər) hərəkət edər. Bu, sizin Rəbbiniz olan Allahdır. Mülk Onundur. Sizin Ondan başqa dua etdikləriniz xurma çəyirdəyinin pərdəsinə belə sahib deyillər.”

“Əgər siz onlara dua etsəniz, onlar sizin duanızı eşitməzlər, eşitsələr də cavab verə bilməzlər. Özləri də Qiyamət günü sizin (onları Allaha) şərik qoşduğunuzu inkar edəcəklər. Heç kəs sənə (hər şeydən) Xəbərdar olan (Allah) kimi xəbər verə bilməz.”

“Hər kəs ölümü dadacaqdır. Sözsüz ki, Qiyamət günü mükafatlarınız sizə tam veriləcəkdir. Kim Oddan uzaqlaşdırılıb, Cənnətə daxil edilərsə, o, əlbəttə, uğur qazanmış olar. Dünya həyatı isə aldadıcı ləzzətdən başqa bir şey deyildir.”

“O, ölüdən diri, diridən də ölü çıxardır; yeri ölümündən sonra dirildir. Siz də (qəbirlərinizdən) belə (dirildilib) çıxardılacaqsınız.”

“Bu gün dininizi sizin üçün kamil etdim, sizə olan nemətimi tamamladım və sizin üçün din olaraq İslamı bəyəndim.”

“Ey iman gətirənlər! İslamı bütövlüklə qəbul edin və şeytanın addımlarını izləməyin! Şübhəsiz ki, o sizə açıq-aydın düşməndir.”

“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”

“De: “Ey insanlar! Şübhəsiz ki, mən sizin hamınıza göndərilmiş Allahın elçisiyəm. Göylərin və yerin hökmranlığı Ona məxsusdur, Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. O həm dirildir, həm də öldürür. Elə isə Allaha və Onun ummi (yazıb-oxumaq bilməyən) Elçisinə, həm də Allaha və Onun kəlmələrinə inanan peyğəmbərə iman gətirin. Onun ardınca gedin ki, bəlkə doğru yola yönələsiniz”.”

“Muhamməd aranızdakı kişilərdən heç birinin atası deyildir. Lakin o, Allahın rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi biləndir.”