Qısa cavab
Xeyr. İslamda hər insan kahinsiz, övliyasız və vasitəçisiz birbaşa Allaha (﷾) üz tutur. Quran deyir ki, Allah (﷾) yaxındır və Onu çağıran hər kəsə cavab verir. O deyir ki, O, insana boyundakı böyük damar olan şah damarından daha yaxındır. Günah edən müsəlman yalnız Allaha (﷾) etiraf edir, peşman olur və Ona dönür. Tövbə qapısı ölənə qədər açıq qalır. Peyğəmbər (ﷺ) öyrədib ki, Allahı (﷾) çağırmaq özü ibadətdir, buna görə yalnız Allaha (﷾) aiddir. O, hətta öz qızı Fatiməyə də deyib ki, Allaha (﷾) qarşı ona heç kömək edə bilməz. İmam namaza imamlıq edir və öyrədir, lakin o, etiraf dinləmir və bağışlanma vermir. İslamın cavabı budur ki, bağışlayan Allahın (﷾) Özüdür.
Tam izah
Allah (﷾) yaxındır və çağırana cavab verir
Quran bildirir ki, Allah (﷾) yaxındır. O, Onu çağıran hər insanı eşidir və cavab verir. O, insana şah damarından daha yaxındır və insanın öz nəfsinin nə vəsvəsə etdiyini bilir. Deməli, heç kim Ona duanı daşımalı deyil. Qulu barədə heç nə Ondan gizli deyil.
“Əgər qullarım səndən Mənim barəmdə soruşsalar, sözsüz ki, Mən (onlara) yaxınam, Mənə dua edənin duasını qəbul edərəm. Gərək onlar da, Mənim çağırışımı qəbul etsinlər və Mənə iman gətirsinlər ki, bəlkə (bununla) doğru yola yönəlsinlər.”
“İnsanı Biz yaratdıq və nəfsinin ona nəyi vəsvəsə etdiyini də bilirik. Biz ona şah damarından daha yaxınıq.”
“Rəbbiniz buyurdu: “Mənə dua edin, Mən də duanıza cavab verim. Mənə ibadət etməyə təkəbbürlük göstərənlər Cəhənnəmə zəlil olaraq girəcəklər”.”
Tövbə birbaşa Allaha (﷾) gedir
Quranın xəbərinə görə ilk insan günahı vasitəçisiz və qurbansız bağışlanıb. Adəm və arvadı heç kimi günahlandırmayıb. Onlar birlikdə Rəbblərinə özlərinə zülm etdiklərini deyib və Allah (﷾) mərhəmətlə Adəmə üz tutub. Eyni qapı hər insana ölənə qədər açıqdır. Quran hətta ağır günah edənlərə də ümidsizliyə düşməməyi deyir. O həm də deyir ki, yaxşı işlər pis əməlləri yuyub aparır.
“Hər ikisi: “Ey Rəbbimiz! Biz özümüzə zülm etdik. Əgər bizi bağışlamasan və bizə rəhm etməsən, əlbəttə, ziyana uğrayanlardan olarıq”– dedilər.”
“Adəm (tövbə etmək üçün) Rəbbindən kəlmələr öyrəndi, O da onun tövbəsini qəbul etdi. Həqiqətən də, O, tövbələri qəbul edəndir, Rəhmlidir.”
“(Ey Peyğəmbər! Qullarıma mənim bu sözümü) de: “Ey Mənim özlərinə qarşı həddi aşmış qullarım! Allahın rəhmətindən ümidinizi üzməyin. Şübhəsiz ki, Allah bütün günahları bağışlayır. O, həqiqətən, Bağışlayandır, Rəhmlidir!””
“Günah işlər görməkdə davam edənlərdən birinə ölüm gəldiyi zaman: “Mən indi tövbə etdim!”– deyənlərlə, kafir kimi ölənlərin tövbəsi qəbul deyildir. Biz belələri üçün ağrılı-acılı bir əzab hazırlamışıq.”
“Gündüzün iki başında (əvvəlində və axırında) və gecənin bəzi saatlarında doğru-düzgün namaz qıl! Həqiqətən, yaxşı işlər pis əməlləri yuyub aparır. Bu, yada salanlar üçün bir xatırlatmadır.”
Vasitəçisiz mərhəmət
Peyğəmbər (ﷺ) öyrədib ki, Allah (﷾) mərhəmətinin doxsan doqquz hissəsini Özündə saxlayıb və bir hissəsini yerə endirib. O öyrədib ki, Allah (﷾) Ona yeriyərək gələn quluna qaçaraq gedir. Yaxşı əməl on qatdan yeddi yüz qata qədər, pis əməl isə yalnız bir dəfə yazılır. Deməli, heç bir kahin və ya kilsə Allahın (﷾) adından bağışlanma verə bilməz. Hətta yaxşı əməllər də özlüyündə Cənnəti qazandırmır. İnsan ora Allahın (﷾) özündən dilədiyi mərhəmətlə girir.
Əbu Hureyrə Peyğəmbərin (ﷺ) belə dediyini eşitmişdir: Allah mərhəməti yüz hissəyə böldü, doxsan doqquzunu Özündə saxladı və bir hissəsini yerə endirdi; bütün məxluqlar bir-birinə o bir hissədən mərhəmət göstərir, hətta madyan balasını tapdalamaqdan qorxub dırnağını qaldırır. Səhih Muslim 2752-də də var.
Peyğəmbər (ﷺ) xəbər verir ki, Allah deyir: Mən qulumun Məni necə düşündüyünə görəyəm və o, Məni zikr edəndə onunlayam; o, Mənə bir qarış yaxınlaşsa, Mən ona bir qulac yaxınlaşaram, o, Mənə yeriyərək gəlsə, Mən ona qaçaraq gedərəm. Səhih Muslim 2675-də də var.
İbn Abbas rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) Rəbbinin dediklərini xəbər verərək öyrətmişdir: niyyət edilib edilməyən yaxşı əməl bir tam yaxşı əməl kimi yazılır; edilərsə, on qatdan yeddi yüz qata qədər və ya daha çox yazılır; niyyət edilib edilməyən pis əməl tam yaxşı əməl kimi yazılır; edilərsə, yalnız bir pis əməl kimi yazılır. Səhih Muslim 131-də də var.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: heç kimin əməlləri onu xilas etməyəcək. Bunun ona da aid olub-olmadığı soruşulanda demişdir: Allah məni mərhəməti ilə örtməsə, mən də. Sonra onlara əməlləri düzgün, səmimi və ölçülü şəkildə etməyi tapşırmışdır.
- 99Mərhəmətinin Özündə saxladığı pay
- 1Yer üzünə göndərdiyi pay
- 10-dan 700-əYaxşı əməlin neçə qat yazıldığı
- 1Pis əməlin neçə dəfə yazıldığı
Allahı (﷾) çağırmaq ibadətdir, buna görə yalnız Allaha (﷾) gedir
Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, dua (Allahı çağırmaq deməkdir) özü ibadətdir. Hər namazda müsəlman Allaha (﷾) deyir: “Biz yalnız Sənə ibadət edir və yalnız Səndən kömək diləyirik.” Deməli, övliyaya və ya mələyə göndərilən dua ibadətin bir hissəsini Allahdan (﷾) başqasına verir. Quran deyir ki, Allahdan (﷾) qeyri çağırılanlar onları çağıran insanlar kimi qullardır. O, belə köməkçilərin insanları sadəcə Allaha (﷾) yaxınlaşdırdığı köhnə bəhanəni də rədd edir.
Ən-Nöman ibn Bəşir rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: duanın özü ibadətdir; sonra Allahın ‘Məni çağırın, sizə cavab verim’ dediyi ayəni (Quran 40:60) oxumuşdur.
“Biz yalnız Sənə ibadət edir və yalnız Səndən kömək diləyirik.”
“Allahdan qeyri dua etdikləriniz də sizin kimi qullardır. Əgər (iddianızda) doğrusunuzsa, haydı onları çağırın, (qoy onlar da) sizə cavab versinlər.”
“Bilin ki, xalis din yalnız Allaha məxsusdur. Allahı qoyub başqalarını özlərinə dost tutanlar: “Biz, onlara ancaq bizi Allaha daha çox yaxınlaşdırsınlar deyə ibadət edirik”– (deyirlər). Şübhəsiz ki, Allah ixtilaf etdikləri məsələlər barədə onların arasında hökm verəcəkdir. Həqiqətən Allah, yalançı və kafir olan kimsəni doğru yola yönəltməz.”
Peyğəmbər (ﷺ) belə bağışlanma verə bilməz
Quran Peyğəmbərə (ﷺ) özünə belə fayda və ya zərər yetirməyə gücü olmadığını deməyi əmr edir. O, öz ailəsini xəbərdar edəndə qızı Fatiməyə deyib ki, Allaha (﷾) qarşı ona heç kömək edə bilməz. İslam öyrədir ki, Qiyamət günü bəziləri şəfaət edəcək (başqaları üçün yalvaracaq), lakin yalnız Allahın (﷾) izin verdikləri. Bu həyatda heç kim insanla Rəbbi arasında durmur.
“De: “Mən Allahın istədiyindən başqa özümə nə bir fayda, nə də bir zərər yetirməyə qadirəm. Əgər qeybi bilsəydim, əlbəttə ki, özüm üçün xeyir artırardım və mənə pislik toxunmazdı. Mən sadəcə, iman gətirən bir qövm üçün qorxudan və müjdələyənəm”.”
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, ‘ən yaxın qohumlarını xəbərdar et’ (Quran 26:214) ayəsi enəndə Peyğəmbər (ﷺ) Qüreyşi, əmisi əl-Abbası, bibisi Səfiyyəni və qızı Fatiməni çağırıb hər birinə Allaha qarşı onlara heç bir kömək edə bilməyəcəyini demişdir; Fatimə ondan istədiyini istəyə bilərdi, lakin o, Allaha qarşı ona heç kömək edə bilməzdi.
“O gün Rəhmanın izin verdiyi və söz deməsinə razı olduğu şəxslərdən başqa heç kimin şəfaəti fayda verməyəcəkdir.”
Xristianlar nə hesab edir
İndi xristian baxışı. Katolik və Pravoslav kilsələri öyrədir ki, kilsə ayini olan etiraf sirrində kahin günahları bağışlayır. Onlar deyir ki, Məsih bu səlahiyyəti seçilmiş şagirdləri olan həvarilərə verib və Yəhya 20:23-ü belə oxuyur. Protestant kilsələrinin çoxu kahinə etiraf tələb etmir. Lakin onların hamısı hesab edir ki, Məsih Tanrı ilə insanlar arasında yeganə vasitəçidir. Onlar hesab edir ki, günah yalnız onun qurbanı vasitəsilə bağışlanır.
“Kimin günahlarını bağışlasanız, onlara bağışlanacaq; kimin günahlarını saxlasanız, saxlanılacaq.”
“Çünki Tanrı birdir, Tanrı ilə insanlar arasında Vasitəçi də birdir, o da insan olan Məsih İsadır;”
| İnam | İslam | Katolik və Ortodoks | Protestantların çoxu |
|---|---|---|---|
| Kahinə etiraf tələb olunur | |||
| Tanrı ilə insanlar arasında vasitəçi | |||
| Qurban vasitəsilə bağışlanma |
- Bəli
- Xeyr
İslamda Allah (﷾) yaxındır, Adəm və arvadı vasitəçi və qurban olmadan bağışlanıb.
İsa dua və bağışlanma barədə nə öyrədib
İsanın öz təlimi əks tərəfi göstərir. İncillərdə o, insanları birbaşa Tanrıya göndərir. O, onlara gizlində Ataya dua etməyi və Atadan bağışlanmanı özlərinin diləməyini deyib. Onun itmiş oğul məsəlində (ibrətli hekayəsində) ata oğlunu qarşılamağa qaçır və onu vasitəçisiz bağışlayır. Tanrıdan öz sözləri ilə mərhəmət diləyən vergiyığan bəraət qazanaraq (Tanrı qarşısında haqlı olaraq) evinə gedib.
“Lakin sən dua edəndə otağına gir, qapını örtüb gizlində olan Atana dua et; gizlində olanı görən Atan sənin əvəzini aşkarda verəcək.”
“Bizə borclu olanları bağışladığımız kimi, bizim də borclarımızı bağışla.”
“O qalxıb atasının yanına getdi. O hələ uzaqda ikən atası onu gördü, ona rəhmi gəldi, qaçıb boynuna sarıldı və onu öpdü.”
“Vergiyığan isə uzaqda dayanıb gözlərini belə göyə qaldırmağa cürət etmir, sinəsinə döyərək deyirdi: Ey Tanrı, mən günahkara rəhm et. Sizə deyirəm, o yox, bu adam bəraət qazanaraq evinə getdi, çünki özünü yüksəldən alçaldılacaq, özünü alçaldan isə yüksəldiləcək.”
Ayə-ayə
1 Timoteyə 2:5 — fəsil 2, ayə 5
“Çünki Tanrı birdir, Tanrı ilə insanlar arasında Vasitəçi də birdir, o da insan olan Məsih İsadır;”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar bunu heç kimin həm Tanrı, həm də insan olan Məsihsiz Tanrıya çatmadığı təlimi kimi oxuyur.
Cavab
Ayənin özü “Tanrı birdir” sözlərini vasitəçidən ayırır və vasitəçini “insan olan Məsih İsa” adlandırır. İsa da şagirdlərinə gizlində Ataya dua etməyi və Atadan bağışlamağı diləməyi öyrədib.
Nəticə — Ayə tək Tanrını və insan Məsih İsanı ayrı saxlayır. İsanın öyrətdiyi duada (Matta 6:9-13) günahkarlar heç bir vasitəçinin adını çəkmədən Atadan bağışlanma diləyir.
Yəhya 14:6 — fəsil 14, ayə 6
“İsa ona dedi: Yol, həqiqət və həyat Mənəm; Mənim vasitəmlə olmadan heç kim Atanın yanına gələ bilməz.”
Nə üçün istinad olunub
İsa deyib ki, onun vasitəsi olmadan heç kim Atanın yanına gələ bilməz, deməli, hər dua Məsihdən keçməlidir.
Cavab
İsa təlimi Tanrıya aparan elçi kimi yoldur. Eyni İncildə o deyir ki, əbədi həyat “yeganə həqiqi Tanrını və göndərdiyin İsa Məsihi” tanımaqdır. Onun öyrətdiyi yol birbaşa Ataya dua etmək idi və onun öz nümunə duası aradakı heç kimin adını çəkmir. Yəhyada onun “Mənim adımla diləyəcəksiniz” dediyi yerdə belə, o, bir şey əlavə edir. O, onlar üçün Atadan xahiş etməyəcək, çünki Atanın Özü onları sevir (Yəhya 16:26-27).
Nəticə — İsa vasitəsilə Atanın yanına gəlmək Tanrının göndərdiyi insanın mesajına tabe olmaq deməkdir. Bu, ona və ya onun vasitəsilə dua etmək demək deyil.
Yəhya 20:23 — fəsil 20, ayə 23
“Kimin günahlarını bağışlasanız, onlara bağışlanacaq; kimin günahlarını saxlasanız, saxlanılacaq.”
Nə üçün istinad olunub
Katolik və Pravoslav xristianlar bunu Məsihin həvarilərə və onlardan sonrakı kahinlərə etirafda günahları bağışlamaq gücü verməsi kimi oxuyur.
Cavab
Ayə heç bir kahinliyin və varisin adını çəkmir və başqa insana etiraf barədə heç nə demir. Luka İncilində vergiyığan yalnız Tanrı ilə danışıb və bəraət qazanaraq evinə gedib. İtmiş oğulun atası o hələ uzaqda ikən onu qarşılamağa qaçıb.
Nəticə — Ayədə heç nə günahkardan kahindən keçməyi tələb etmir və İsanın öz təlimi bağışlanmanın birbaşa Tanrıdan dilənildiyini göstərir.
Baxışlar
Xristian
Bağışlanma yeganə vasitəçi olan Məsih vasitəsilə gəlir. Katolik və Pravoslav xristianlar həm də Məsihin adından bağışlayan kahinə etiraf edir. Protestantların çoxu Məsih vasitəsilə birbaşa Tanrıya etiraf edir.
Tanrı ilə insanlar arasında bir vasitəçi var, Məsih İsa, və bağışlanma onun vasitəsilə gəlir.
Təkzib
Ayə bir vasitəçidən danışır. Lakin o, “Tanrı birdir” sözlərini “insan olan Məsih İsa” sözlərindən ayırır. İsanın öyrətdiyi dua da Atadan bağışlamağı diləyir, heç bir qurbanın və aradakı kimsənin adını çəkmir.
Yəhya 20:23-də İsa həvarilərə günahları bağışlamaq və ya saxlamaq səlahiyyəti verir. Katolik və Pravoslav kilsələri hesab edir ki, bu, onların kahinlərinə keçir.
Təkzib
Ayə günahların bağışlanmasından danışır. Lakin o, heç bir kahinliyin və varisin adını çəkmir və başqa insana etiraf barədə heç nə demir. İsanın öz hekayəsində vergiyığan yalnız Tanrıdan diləyib və bəraət qazanaraq evinə gedib. Quran soruşur: “günahları Allahdan başqa kim bağışlaya bilər?”
İslam baxışı
Hər insan birbaşa Allahın (﷾) qarşısında durur. O, hər çağıranı eşidir, Ona səmimi üz tutanı bağışlayır və kahinə, övliyaya və ya qurbana ehtiyac yoxdur. Peyğəmbər (ﷺ) insanlara yalnız Allahdan (﷾) diləməyi öyrədib.
Quran bildirir ki, Allah (﷾) yaxındır və hər çağırana cavab verir. O, insana şah damarından daha yaxındır.
Dua ibadətdir, deməli, Allahdan (﷾) başqasına və ya başqası vasitəsilə dua etmək ibadəti məxluqa verir.
Quran insanları Allaha (﷾) yaxınlaşdırmaq üçün başqa varlıqların lazım olduğu iddiasını rədd edir.
Adəm və arvadı Allaha (﷾) öz sözləri ilə tövbə edib. Allah (﷾) Adəmi vasitəçisiz və qurbansız bağışlayıb.
Günah nə qədər böyük olsa da, tövbə qapısı hər insana ölənə qədər açıqdır. Yaxşı işlər də pis əməlləri yuyub aparır.
Səhih hədislər Peyğəmbərin (ﷺ) sözlərinin rəvayətləridir. Onlar Allahın (﷾) Ona üz tutana mərhəmətini təsvir edir. Onlar mərhəmətin Onun yanında saxlanılan doxsan doqquz hissəsindən, Onun qulu qarşılamağa qaçmasından və yaxşı əməllərin artırılmasından danışır.
Peyğəmbər (ﷺ) öz qızına deyib ki, Allaha (﷾) qarşı ona kömək edə bilməz. Quranda o, özünə belə fayda və ya zərər yetirməyə gücü olmadığını deyir.
Qiyamət günü şəfaət (başqaları üçün yalvarmaq) yalnız Allahın (﷾) izin verdiklərinə aiddir. Bu, insanın bu həyatda keçməli olduğu qapı deyil.
İsa insanlara birbaşa Ataya dua etməyi və Ondan özlərinin bağışlanma diləməyini öyrədib.