Qısa cavab
Quran bunu demir. O, Nuha “hər növündən bir cüt” mindirməyi deyir. O, gəminin ölçüsünü və heyvanların sayını vermir. Onun ‘hər’ mənasını verən kull sözü çox vaxt söhbət gedən növdən olan hər şey deməkdir. O deyir ki, Nuh öz qövmünə göndərilib və onu rədd edənlər suya qərq edilib. İlk alimlərin çoxu tufanı bütün yer üzünü örtən kimi oxuyub. Başqaları onu Nuhun qövmünün torpağını örtən kimi oxuyub. Quranın sözləri bunu həll etmir. Deməli, yer üzündəki hər növün bir gəmiyə yığılması Quranın açıq dediyi şey yox, bir oxunuşdur.
Tam izah
Quran nə deyir
Quran Nuhun hekayəsini dəfələrlə danışır. Allah (﷾) ona deyib: “Gözlərimizin önündə və vəhyimiz üzrə gəmini düzəlt”. Tufan gələndə O deyib: “Heyvanların hər növündən bir cüt, ... öz ailəni ... gəmiyə mindir”. Quran gəminin ölçüsünü vermir. O, heyvanların sayını vermir. O deyir ki, Nuh xəbərdar etmək üçün “öz qövmünə” göndərilib. O deyir ki, Allah (﷾) “Ayələrimizi yalan hesab edənləri” suya qərq edib. Su çəkiləndə gəmi Cudi dağı üzərində qərar tutub.
“Gözlərimizin önündə və vəhyimiz üzrə gəmini düzəlt. Zalım olanlardan ötrü Mənə müraciət etmə. Şübhəsiz ki, onlar (suda) qərq ediləcəklər.”
“Nəhayət, əmrimiz gəldiyi və təndir qaynayıb daşdığı zaman Biz (Nuha) dedik: “Heyvanların hər növündən bir cüt, barələrində söz keçmiş kəslər müstəsna olmaqla, öz ailəni və bir də iman gətirənləri gəmiyə mindir”. (Lakin,) onunla birlikdə az adam iman gətirmişdi.”
“Biz Nuhu: “Qövmünə ağrılı-acılı bir əzab gəlməmişdən əvvəl onları xəbərdar et!”– deyə öz qövmünə göndərdik.”
“(Kafirlər) onu yalançı hesab etdilər. Biz onu və onunla birlikdə gəmidə olanları xilas etdik. Ayələrimizi yalan hesab edənləri isə suya qərq etdik. Həqiqətən də, onlar kor bir qövm idilər.”
“(Allah tərəfindən belə) deyildi: “Ey yer, suyunu ud! Ey göy, (yağışını) saxla!” Su çəkildi, iş bitdi və gəmi Cudi dağı üzərində qərar tutdu və (sonra): “Məhv olsun zalımlar!”– deyildi.”
Hər növdən iki, erkək və dişi
Nuh öz xalqına göndərilib
Gəminin ölçüsü
Heyvanların sayı
Yer üzündəki hər növ
‘Hər’ hər növ demək olmaya bilər
Ərəbcə ‘hər’ mənasını verən kull sözü çox vaxt söhbət gedən növdən olan hər şey deməkdir. Eyni ərəb sözləri 23:27-də keçir və orada Yusuf Əli ‘pairs of every species’ (hər növdən cütlər) yazır. Oradakı söz yenə kulldur. Quran deyir ki, Səba kraliçası “özünə hər şey verilmiş” qadındır. İbn Kəsir izah edir: qüdrətli hökmdarın ehtiyac duyduğu hər şey. O deyir ki, külək “hər şeyi” yerlə yeksan edəcək, amma onların evləri yenə durub. Deməli, “hər növündən bir cüt” özlüyündə yer üzündəki hər növü tələb etmir.
“Biz ona vəhy etdik: Gözlərimiz önündə və vəhyimizlə gəmini düzəlt. Əmrimiz gəldiyi və təndir qaynayıb daşdığı zaman hər canlıdan bir cüt (erkək və dişi), barəsində söz keçmiş (əleyhinə hökm verilmiş) kəslər müstəsna olmaqla, öz ailəni gəmiyə mindir. Zalımlar barəsində Mənə müraciət etmə. Çünki onlar (suya) qərq olunacaqlar.”
“Nəhayət, əmrimiz gəldiyi və təndir qaynayıb daşdığı zaman Biz (Nuha) dedik: “Heyvanların hər növündən bir cüt, barələrində söz keçmiş kəslər müstəsna olmaqla, öz ailəni və bir də iman gətirənləri gəmiyə mindir”. (Lakin,) onunla birlikdə az adam iman gətirmişdi.”
“Mən onlara hökmdarlıq edən, özünə hər şey verilmiş və çox böyük taxtı olan bir qadın gördüm.”
Səba kraliçasına “hər şey” verildiyini belə izah edir: qüdrətli hökmdarın ehtiyac duya biləcəyi bütün dünya rahatlıqları.
“O Rəbbinin əmri ilə hər şeyi yerlə yeksan edər! Onlar elə məhv oldular ki, evlərindən başqa heç bir şey görünmədi. Biz günahkar qövmü belə cəzalandırırıq.”
“Hər şeyi yerlə yeksan edər” küləyini onların torpağının normal olaraq dağıdıla bilən hər hissəsini dağıtmaq kimi izah edir; sonra evlərindən başqa heç nə görünməyib.
Alimlər tufanı necə oxuyub
14-cü əsrin təfsirçisi İbn Kəsir deyir ki, Nuha ruh sahibi hər məxluq növündən bir cüt götürmək deyilib. O nəql edir ki, bəziləri bitkiləri də əlavə edib. 12-ci əsr İspaniyasının təfsirçisi İbn Ətiyyə iki baxış nəql edir. Bir qrup deyib ki, tufan yerin yalnız bir hissəsini, Nuhun qövmünün torpağını batırıb. Əksəriyyət deyib ki, o, bütün məskun yeri batırıb. İbn Ətiyyə bunu daha açıq məna sayıb. Deməli, müsəlman alimlər hər iki baxışda olub. Quranın özü bunu həll etmir.
Allah Nuha gəmiyə ruh sahibi hər məxluq növündən bir cüt götürməyi əmr edib. Bəziləri bunun başqa məxluqları da əhatə etdiyini deyib, məsələn, bitkilərin cütlərini, kişi və qadını.
Tufan barədə iki baxış nəql edir. Bir qrup demişdir ki, tufan yerin yalnız bir hissəsini, Nuhun xalqına aid hissəni batırıb. Başqa qrup, əksəriyyət, bütün məskun yeri batırdığını demişdir. İbn Ətiyyə bu ikinci baxışı açıq məna hesab edir, çünki Nuh gəmini tikib və suyun çəkilib-çəkilmədiyini görmək üçün quş göndərib.
Nuhun duası və torpaq
İki ayə çox vaxt bütün dünyanı örtən tufan kimi oxunur. Nuh dua edib: “Yer üzündə kafirlərdən heç bir kimsəni sağ bıraxma!” (71:26). Allah (﷾) deyir: “Təkcə onun nəslini (yer üzündə) qalanlar etdik” (37:77). Orada ‘yer üzündə’ sözləri tərcüməçinin öz sözləridir, mötərizədədir. 71:26-dakı yer üçün ərəb sözü əl-ərd söhbət gedən torpaq da demək ola bilər. Fironun başçıları deyir ki, Musa “sizi yurdunuzdan (Misirdən) çıxartmaq” istəyir (7:110). Firon “yer üzündə təkəbbürlük göstərib” (28:4). Hər ikisi eyni ərd sözünü işlədir. Deməli, Nuhun duası öz qövmünün torpağından danışa bilər. İlk alimlərin çoxu yenə də tufanın bütün yer üzünü örtdüyünü hesab edib. Quranın sözləri hər iki oxunuşa imkan verir.
“Nuh dedi: Ey Rəbbim! Yer üzündə kafirlərdən heç bir kimsəni sağ bıraxma!”
“Təkcə onun nəslini (yer üzündə) qalanlar etdik.”
“O sizi yurdunuzdan (Misirdən) çıxartmaq istəyir. Elə isə təklifiniz nədir?”
“Həqiqətən, Firon yer üzündə təkəbbürlük göstərib onun əhalisini zümrələrə bölmüşdü. (Firon) onlardan bir zümrəni (İsrail oğullarını) zəiflədir, onların oğlan uşaqlarını öldürür, qadınlarını isə sağ buraxırdı. Həqiqətən, o, fitnə-fəsad törədənlərdən idi.”
Tufan barədə iki baxış nəql edir. Bir qrup demişdir ki, tufan yerin yalnız bir hissəsini, Nuhun xalqına aid hissəni batırıb. Başqa qrup, əksəriyyət, bütün məskun yeri batırdığını demişdir. İbn Ətiyyə bu ikinci baxışı açıq məna hesab edir, çünki Nuh gəmini tikib və suyun çəkilib-çəkilmədiyini görmək üçün quş göndərib.
Baxışlar
Tənqidçilərin oxunuşu
Tənqidçilər deyir ki, bir gəmi yer üzündəki hər növdən bir cütü tuta bilməzdi, deməli, hekayə doğru ola bilməz.
Heç bir gəmi yer üzündəki hər növdən bir cütü daşıya bilməz.
Təkzib
Quran nə ölçü, nə də say verir və “hər növündən” yer üzündəki hər növ demək olmaya bilər. Bəzi alimlər tufanı yalnız Nuhun qövmünün torpağını örtən kimi oxuyub.
İslam baxışı
Quran deyir ki, Nuh gəmiyə “hər növündən bir cüt” mindirib. O, nə ölçü, nə də say verir və onun ‘hər’ sözü yer üzündəki hər növ demək olmaya bilər. Alimlər tufanı həm dünya miqyaslı, həm də yerli kimi oxuyub.
Quran Nuha “hər növündən bir cüt” götürməyi deyir, gəminin ölçüsünü və heyvanların sayını vermir.
Kull çox vaxt hər bir şey yox, söhbət gedən növdən olan hər şey deməkdir.
Klassik alimlər fərqli fikirdə olub: əksəriyyət tufanı məskun yeri örtən, bir qrup isə Nuhun qövmünün torpağını örtən kimi oxuyub.