Islam tidak membiarkan pembahagian harta keluarga kepada nasib atau pertengkaran. Allah (﷾) sendiri menetapkan bahagian-bahagiannya dalam al-Quran, supaya setiap kaum kerabat yang dekat, wanita dan lelaki, menerima apa yang menjadi hak mereka, dan keluarga terhindar daripada perselisihan pada saat yang paling sukar.
“Orang-orang lelaki ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, dan orang-orang perempuan pula ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, sama ada sedikit atau banyak dari harta yang ditinggalkan itu; iaitu bahagian yang telah diwajibkan (dan ditentukan oleh Allah).”
(al-Quran 4:7)
Semasa anda masih hidup
Bahagian-bahagian itu hanya terpakai kepada apa yang anda tinggalkan. Semasa hayat anda, harta anda milik anda untuk diberikan sesuka hati: kepada keluarga, kawan atau sebagai sedekah. Apabila memberi kepada anak-anak, Nabi (ﷺ) meminta ibu bapa berlaku adil kepada mereka.
Apa yang didahulukan
Sebelum apa-apa dibahagikan, mengikut susunan ini:
Kos pengurusan jenazah dan pengebumian yang sederhana.
Semua hutang.
Wasiat: sehingga satu pertiga daripada baki, untuk orang yang tidak mewarisi, atau untuk sedekah.
Bakinya dibahagikan dalam kalangan waris mengikut bahagian-bahagian al-Quran.
Nabi (ﷺ) membenarkan wasiat satu pertiga, dan bersabda bahawa lebih baik meninggalkan waris dalam keadaan berkecukupan daripada bergantung kepada orang lain. Baginda juga bersabda bahawa Allah (﷾) telah memberikan setiap waris haknya, maka tiada wasiat bagi waris.
Bahagian-bahagiannya
Inilah waris-waris yang paling biasa dan bahagian mereka:
| Suami | separuh jika isterinya tidak meninggalkan anak; satu perempat jika ada | Al-Quran 4:12 |
|---|---|---|
| Isteri (atau isteri-isteri, dikongsi) | satu perempat jika suaminya tidak meninggalkan anak; satu perlapan jika ada | Al-Quran 4:12 |
| Anak lelaki dan anak perempuan bersama-sama | baki selepas bahagian-bahagian tetap, anak lelaki menerima dua kali bahagian anak perempuan | Al-Quran 4:11 |
| Anak perempuan sahaja | seorang anak perempuan separuh; dua orang atau lebih berkongsi dua pertiga | Al-Quran 4:11 |
| Bapa | satu perenam jika si mati meninggalkan anak (dan sebarang baki, jika anak-anak itu hanya perempuan); tanpa anak dia mengambil baki selepas bahagian-bahagian tetap | Al-Quran 4:11 |
| Ibu | satu perenam jika si mati meninggalkan anak atau dua orang atau lebih saudara lelaki atau perempuan; jika tidak satu pertiga (satu pertiga daripada baki, apabila pasangan dan bapa juga mewarisi) | Al-Quran 4:11 |
Saudara lelaki dan perempuan juga boleh mewarisi, terutamanya apabila tiada anak lelaki dan tiada bapa, seperti yang dihuraikan dalam 4:12 dan 4:176. Dalam kes-kes yang paling mudah, apa sahaja baki selepas bahagian-bahagian tetap diberikan kepada kaum kerabat lelaki yang paling dekat; kes-kes lain memerlukan seorang ulama.
Mengapa anak lelaki menerima dua kali bahagian anak perempuan
Dalam Islam seorang lelaki mesti menanggung nafkah isteri, anak-anak dan keluarganya daripada wangnya sendiri, sedangkan harta seorang wanita sepenuhnya miliknya sendiri: dia tidak pernah diwajibkan membelanjakannya untuk rumah tangga. Bahagian anak lelaki yang lebih besar datang bersama kewajipan seumur hidup itu; bahagian anak perempuan miliknya untuk disimpan.
“Kaum lelaki itu adalah pemimpin dan pengawal yang bertanggungjawab terhadap kaum perempuan, oleh kerana Allah telah melebihkan orang-orang lelaki (dengan beberapa keistimewaan) atas orang-orang perempuan, dan juga kerana orang-orang lelaki telah membelanjakan (memberi nafkah) sebahagian dari harta mereka.”
(al-Quran 4:34)
Satu contoh
Seorang lelaki meninggal dunia meninggalkan isterinya, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan; ibu bapanya telah meninggal dunia sebelumnya. Selepas kos pengurusan jenazah dan hutangnya, dan tanpa wasiat, £120,000 tinggal.
Keluarga Muslim dan bukan Muslim
Nabi (ﷺ) bersabda bahawa seorang Muslim tidak mewarisi daripada orang bukan Islam, dan orang bukan Islam tidak mewarisi daripada seorang Muslim. Jika anda mempunyai keluarga bukan Islam yang anda sayangi, anda masih boleh meninggalkan hadiah kepada mereka melalui wasiat anda, dalam had satu pertiga.
Tulis wasiat Islam
Di banyak negara, tanpa wasiat undang-undang membahagikan harta pusaka anda dengan cara yang tidak mengikut bahagian-bahagian ini. Menulis wasiat Islam memastikan hasrat anda dilaksanakan, dan merupakan kebaikan kepada keluarga anda. Keluarga sebenar mungkin lebih rumit daripada contoh di atas, dengan datuk nenek, cucu atau beberapa orang isteri, maka mintalah wasiat anda disemak oleh ulama yang berpengetahuan atau perkhidmatan wasiat Islam, dan dijadikan sah di bawah undang-undang negara anda.