اسلام از چه حقوق بشری پاسداری می‌کند؟

“و به راستی، ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنان را در خشکی و دریا [بر وسایل سفر] سوار کردیم و از انواع [نعمت‌های] پاکیزه به آنان روزی دادیم و آنان را بر بسیاری از موجوداتی که آفریده‌ایم، برتری بسیار بخشیدیم.”

“به همین سبب، بر بنی‌اسرائیل مقرر داشتیم که هر کس انسانی را جز برای [قصاص] کسی یا [به کیفر] فسادی [که] در زمین [مرتکب شده است] به قتل برسانَد، چنان است که گویی همۀ مردم را کشته است و هر ‌کس [با خودداری از قتل‌های خودسرانه و بیهوده،] انسانی را زنده بدارد، چنان است که همۀ مردم را زنده کرده است؛ و بی‌گمان، پیامبران ما با دلایل روشن نزد آنان [= بنی‌اسرائیل] آمدند، [ولی] باز هم بسیاری از آنان پس از آن [با ارتکاب گناه] در زمین [پا از حدود الهی فراتر گذاشتند و] زیاده‌روی کردند.”

“بگو: «بیایید آنچه را که پروردگارتان بر شما حرام کرده است برایتان بخوانم: اینکه چیزی را با او شریک قرار ندهید و به پدر و مادر نیکی کنید و فرزندان خود را از [ترس] تنگدستی نکشید، ‌ما به شما و آنان روزی می‌دهیم‌ و به کارهای زشت ـ‌ چه آشکار و چه پنهان‌ـ نزدیک نشوید و کسی را که الله [قتلش را] حرام کرده است جز به‌حق نکشید. این است [آنچه الله] شما را به [پیروی از] آن سفارش کرده است؛ باشد که بیندیشید.”

ابوبکره روایت کرده است که پیامبر (ﷺ) در روز قربانی از مردم پرسید که امروز چه روزی، چه ماهی و چه مکانی است، و سپس فرمود: خون‌هایتان، اموالتان و آبرویتان بر یکدیگر حرام است، همچون حرمت این روزتان، در این ماهتان، در این شهرتان. او به حاضران فرمود که آن را به غایبان برسانند، زیرا شاید غایب آن را بهتر بفهمد.

“هرگز نباید گروهی [از شما] گروهی دیگر را مسخره کند؛ چه بسا اینان از آنان بهتر باشند؛ و زنان نیز نباید زنان دیگر را مسخره نمایند؛ چه بسا اینان از آنان برتر باشند؛ و از یکدیگر عیبجویی نکنید؛ و یکدیگر را با لقب‌های [زشت] خطاب نکنید [که این کار، مصداقِ نافرمانی از اوامر الهی است]؛ و بدترین ویژگی [برای یک مسلمان] این است که پس از ایمان‌آوردن، [فِسق و] نافرمانی کند؛ و کسانی که توبه نکنند، [نسبت به نفس خویش] ستمکارند.”

عبدالله بن عمرو روایت کرده است که پیامبر (ﷺ) فرمود هر کس کسی را که با مسلمانان پیمان دارد بکشد، بوی بهشت را نخواهد شنید، هرچند بوی آن از فاصلهٔ چهل سال راه می‌رسد.

“در [پذیرش] دین، هیچ اجباری نیست؛ به راستی که راه راست [و هدایت] از راه انحراف [و گمراهی] روشن شده است؛ پس هر ‌کس به طاغوت [= هر آنچه به جای الله عبادت می‌شود] کفر بورزد و به الله ایمان بیاورد، قطعاً به محکم‌ترین دستاویز چنگ زده است که هرگز نخواهد گسست؛ و الله شنوای داناست.”

“الله شما را از نیکی ‌کردن و رعایت عدالت نسبت به کسانی که در [امر] دین، با شما نجنگیده‌اند و شما را از دیارتان بیرون نکرده‌اند، نهی نمی‌کند. بی‌گمان، الله عدالت‌پیشگان را دوست دارد.”

“ای مردم، ما شما را از [آمیزش] مرد و زنی آفریدیم و به تیره‌ها و قبیله‌های مختلف تقسیم کردیم تا یکدیگر را بازشناسید. بی‌تردید، بزرگوارترین شما نزد الله پرهیزگار‌ترینِ شماست؛ و الله [به آنچه می‌کنید] دانا و آگاه است.”

ابوهریره روایت کرده است که پیامبر (ﷺ) فرمود: الله به چهره‌ها یا دارایی‌هایتان نمی‌نگرد، بلکه به دل‌ها و کردارهایتان می‌نگرد.

جابر بن عبدالله روایت کرده است که عمر می‌گفت: ابوبکر سرور ماست، و سرور ما را آزاد کرد؛ منظورش بلال بود.

“الله به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را [به طور کامل] به صاحبانشان بازگردانید و هنگامی ‌که میان مردم داوری می‌کنید، به عدالت داوری کنید. الله شما را به امری نیک پند می‌دهد. به راستی که الله شنوای بیناست.”

“اگر دو گروه از مؤمنان با هم درگیر شدند، میانشان آشتی برقرار کنید؛ و اگر یک گروه بر دیگری تجاوز کرد، با گروه متجاوز بجنگید تا به فرمان الله بازآید؛ اگر بازگشت، صلحی عادلانه در میان آنان برقرار کنید و به عدالت رفتار نمایید که الله عادلان را دوست دارد.”

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، برپادارندۀ عدالت باشید [و] برای الله شهادت دهید؛ هر چند به زیان خودتان یا پدر و مادر و نزدیکان [شما] باشد. اگر [یکی از دو طرف دعوا] توانگر یا نیازمند باشد، [باز هم] الله [از شما] به آن دو نفر سزاوارتر است؛ پس از هوای نفس پیروی نکنید که [از حق] منحرف می‌شوید؛ و اگر زبان را بگردانید [و حق را تحریف کنید] یا [از اظهار آن] خودداری نمایید، مسلّماً الله به آنچه انجام می‌دهید آگاه است.”

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، برای الله به عدل برخیزید [و] به عدالت گواهی دهید؛ و البته نباید دشمنی یک گروه، شما را بر آن دارد که عدالت نکنید. عدالت کنید که این [کار] به پرهیزگاری نزدیک‌تر است؛ و از الله پروا دارید [که] بی‌تردید، الله به آنچه انجام می‌دهید، آگاه است.”

“در حقیقت، الله [شما را] به عدالت و نیکوکاری و بخشش به خویشاوندان فرمان می‌دهد و از فحشا و زشت‌کاری و سرکشی نهی می‌کند. او شما را پند می‌دهد؛ باشد که پند گیرید.”

ابوذر از پیامبر (ﷺ) روایت می‌کند که الله می‌فرماید: ای بندگانم، ستم را بر خود حرام کرده‌ام و آن را میان شما نیز حرام ساخته‌ام، پس به یکدیگر ستم نکنید؛ همهٔ شما گمراهید جز کسی که من هدایتش کنم، پس از من هدایت بخواهید؛ شما شب و روز گناه می‌کنید و من همهٔ گناهان را می‌آمرزم، پس از من آمرزش بخواهید. حدیثی قدسی: معنا از آنِ الله است، به زبان پیامبر.

جابر بن عبدالله روایت کرده است که پیامبر (ﷺ) فرمود: از ستم بپرهیزید، زیرا ستم در روز قیامت تاریکی‌هاست؛ و از آز بپرهیزید، زیرا آز کسانی را که پیش از شما بودند نابود کرد و آنان را واداشت که خون یکدیگر را بریزند و آنچه را بر آنان حرام شده بود حلال بشمارند.

ابوهریره روایت کرده است که پیامبر (ﷺ) فرمود: در روز قیامت هر حقی به صاحبش بازگردانده خواهد شد، چنان‌که حتی گوسفند بی‌شاخ حق خود را از گوسفند شاخ‌دار خواهد گرفت.