Qısa cavab
Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) mülayim, təvazökar və bağışlayan idi və öyrədirdi ki, gözəl əxlaq imanın özəyidir. Arvadı Aişə deyib ki, onun xarakteri Quran idi: o, öyrətdiyi kimi yaşayırdı. Aişə deyib ki, o, heç vaxt nə qadını, nə də xidmətçini vurub və heç vaxt özü üçün intiqam almayıb. Ənəs ona on il xidmət edib və bir dəfə də olsun danlanmayıb. O, dövlətə başçılıq etsə də, ev işlərinə kömək edirdi və adamlarının yanında torpaq daşıyırdı. O, xəstələri, hətta ona xidmət etmiş yəhudi oğlanı da ziyarət edirdi. Taif başçılarından biri onu rədd edəndə mələk onu rədd etmiş insanları məhv etməyi təklif edib. O, imtina edib və ümid etdiyini deyib ki, onların övladları Allaha (﷾) ibadət edəcək. O deyirdi ki, gözəl söz sədəqədir və Allah (﷾) üzlərə yox, qəlblərə baxır. Quran onu möminlər üçün gözəl örnək adlandırır.
Tam izah
Quran onun barəsində nə deyir
Quran Peyğəmbərə (ﷺ) deyir ki, o, böyük əxlaq sahibidir. O deyir ki, onun mülayimliyi Allahın (﷾) mərhəməti idi və kobud olsaydı, insanlar onu tərk edərdi. O, onu Allaha (﷾) ümid bağlayan hər kəs üçün gözəl örnək və aləmlərə rəhmət adlandırır.
“Həqiqətən də, sən böyük əxlaq sahibisən!”
“Allahın mərhəməti sayəsində sən onlarla mülayim rəftar etdin. Əgər kobud və daş qəlbli olsaydın, heç şübhəsiz, onlar sənin ətrafından dağılıb gedərdilər. Elə isə onları əfv et, onlar üçün (Allahdan) bağışlanma dilə və (görəcəyin) işlər barədə onlarla məsləhətləş, qəti qərara gəldikdə isə Allaha təvəkkül et! Həqiqətən, Allah təvəkkül edənləri sevər.”
“Allahın Rəsulunda sizlər, Allaha və Axirət gününə ümidini bağlayanlar və Allahı çox zikr edənlər üçün gözəl örnək vardır.”
“Biz səni ancaq aləmlərə rəhmət olaraq göndərdik.”
Onunla yaşayanlar
Peyğəmbəri (ﷺ) evdə görən insanlar eyni şeyi danışır. Arvadı Aişə deyib ki, onun xarakteri Quran idi. Aişə deyib ki, o, heç vaxt nə qadını, nə də xidmətçini vurub və heç vaxt özü üçün intiqam almayıb. Ona uşaqlıqdan xidmət etmiş Ənəs deyib ki, on ildə ona bir dəfə də olsun səbirsizliklə danışılmayıb.
Səd ibn Hişam Aişədən Peyğəmbərin (ﷺ) xarakteri barədə soruşdu. O, ondan Quranı oxuyub-oxumadığını soruşdu və dedi ki, Peyğəmbərin xarakteri Quran idi.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) Allah yolunda döyüşdən başqa heç vaxt heç kimi, nə qadını, nə də xidmətçini əli ilə vurmadı. O, ona edilən heç bir şeyə görə intiqam almadı, yalnız Allahın müqəddəs etdiyi bir şey pozulanda Allah üçün hərəkət edirdi.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbərə (ﷺ) iki şey arasında seçim veriləndə günah olmadıqca asan olanı seçirdi. O, heç vaxt özü üçün intiqam almadı, yalnız Allahın qoyduğu hədlər pozulanda.
Ənəs rəvayət edir ki, Peyğəmbərə (ﷺ) on il xidmət etmiş və Peyğəmbər ona bir dəfə də olsun səbirsizlik sözü deməmiş, bir şeyi niyə etdiyini və ya niyə etmədiyini soruşmamışdır.
| Kim | Nə deyib |
|---|---|
| Arvadı Aişə | Onun əxlaqı Quran idi. |
| Aişə | O, heç vaxt qadını və ya xidmətçini vurmayıb, heç vaxt özü üçün intiqam almayıb. |
| Ona xidmət edən Ənəs | On ildə onunla bir dəfə də səbirsizliklə danışılmayıb. |
Hakimiyyətdə təvazökar
Peyğəmbər (ﷺ) evdə ailəsinə xidmət edirdi. Səhabələri Mədinənin ətrafında xəndək qazanda onlarla birlikdə torpaq daşıyırdı. Ona xidmət etmiş yəhudi oğlan xəstələnəndə onu ziyarətə gedib. Aparıcı səhabələrdən olan Ömər bir dəfə onu xurma yarpağından çılpaq həsirin üstündə, həsirin izləri böyrünə batmış halda tapıb. Ömər ağlayıb, çünki Qeysər və Kisra (Roma və İran hökmdarları) dəbdəbə içində yaşayırdı. Peyğəmbər (ﷺ) cavab verib ki, bu dünya onların olsun. O, zirehi arpa üçün girovda olduğu halda vəfat edib. O, hətta ardıcıllarının farsların və romalıların padşahları qarşısında dayandığı kimi onun qarşısında ayaqda dayanmasına icazə vermirdi. O, onlara xristianların Məryəm oğlunu həddən artıq tərifləyib şişirtdiyi kimi onu şişirtməməyi deyib. O, yalnız bir qul idi, buna görə ona Allahın (﷾) qulu və Rəsulu deməli idilər.
Əl-Əsvəd Aişədən Peyğəmbərin (ﷺ) evdə nə etdiyini soruşdu. O dedi ki, ailəsinə xidmətlə məşğul olurdu və namaz vaxtı gələndə namaza çıxırdı.
Əl-Bəra rəvayət edir ki, Xəndək günü Peyğəmbərin (ﷺ) xəndək qazılarkən torpaq daşıdığını, tozun qarnını örtdüyünü görmüşdür.
Ənəs rəvayət edir ki, Peyğəmbərə (ﷺ) xidmət edən yəhudi oğlan xəstələndi və Peyğəmbər onu ziyarətə getdi. Baş tərəfində oturub onu İslama dəvət etdi; oğlan atasına baxdı, atası ona itaət etməyi dedi və o qəbul etdi.
Ömər Peyğəmbəri (ﷺ) xurma yarpağından həsir üzərində, onunla arasında heç nə olmadan, başının altında xurma lifi ilə doldurulmuş dəri yastıq uzanmış gördü. Həsirin böyründəki izlərini görən Ömər ağladı və dedi ki, Qeysər və Kisra dəbdəbə içində yaşayır, o isə ehtiyac içində. Peyğəmbər soruşdu ki, dünyanın onların, axirətin isə möminlərin olmasına razı deyilmi.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) vəfat edəndə onun zirehi otuz ölçü arpa üçün bir yəhudi kişinin yanında girov idi.
Cabir rəvayət edir ki, xəstə olan Peyğəmbər (ﷺ) oturaraq namaz qıldırdı və arxasındakı insanlar ayaqda dayandı. O, onlara oturmağı işarə etdi və sonra dedi ki, onlar az qala padşahları otururkən onların qarşısında ayaqda dayanan farslar və romalıların etdiyini edirdilər və bunu etməməlidirlər.
Ömər rəvayət edir ki, Peyğəmbərin (ﷺ) belə dediyini eşitmişdir: xristianların Məryəm oğlunu həddən artıq tərifləyib şişirtdiyi kimi məni şişirtməyin; mən yalnız bir qulam, ona görə mənə Allahın qulu və Rəsulu deyin.
Ona zülm edənlərə mərhəmət
Peyğəmbərdən (ﷺ) soruşublar ki, Uhuddan (Mədinə yaxınlığında döyüş) daha ağır gün olubmu. O deyib ki, öz xalqının ona etdiyi ən ağır şey Taif başçılarından birinin onu rədd etdiyi gündə olub. Taif Məkkə yaxınlığında bir şəhərdir. O, dərin kədər içində oradan ayrılıb. Mələk onu rədd etmiş xalqının üstünə Məkkənin iki dağını salmağı təklif edib. O, imtina edib və deyib ki, onların övladlarının yalnız Allaha (﷾) ibadət edəcəyinə ümid edir. Bir dəfə bir bədəvi (səhra ərəbi) onu ridasından elə bərk dartıb ki, çiynində iz qalıb və pul tələb edib. Peyğəmbər (ﷺ) gülümsəyib və ona hədiyyə verilməsini əmr edib.
Aişə Peyğəmbərdən (ﷺ) Uhuddan daha ağır gün görüb-görmədiyini soruşdu. O, Taif başçılarından İbn Əbd Yəlilə dəvətini təqdim edib rədd edildiyi günü adlandırdı. O, kədər içində gedərkən Cəbrayıl Dağlar Mələyi ilə gəldi; mələk onu rədd edənlərin üstünə iki böyük dağı salmağı təklif etdi. Peyğəmbər imtina etdi və onların nəslinin yalnız Allaha ibadət edəcəyinə ümid etdiyini dedi.
Ənəs rəvayət edir ki, bir bədəvi Peyğəmbərin (ﷺ) ridasını o qədər kobud çəkdi ki, ətəyi çiynində iz qoydu və Allahın ona verdiyi maldan pay istədi. Peyğəmbər ona döndü, gülümsədi və ona hədiyyə verilməsini əmr etdi.
Taifin başçısı onu rədd edir
Öz xalqının ona etdiyi ən pis şey.
Dərin kədərlə çıxıb gedir
Mələk Məkkənin iki dağını onların üzərinə salmağı təklif edir
İmtina edir
Övladlarının yalnız Allaha (﷾) ibadət edəcəyinə ümid edir.
O nə öyrədib
Peyğəmbər (ﷺ) öyrədib ki, insanların ən yaxşısı xarakteri ən yaxşı olanlardır və möminlər bir bədəndir. Heç kəs özü üçün istədiyini qardaşı üçün istəməyincə həqiqətən iman etmiş olmaz. Başqalarına mərhəmət etməyənə mərhəmət edilməz. Heç bir yaxşılıq kiçik deyil, hətta gülər üz belə, gözəl söz isə sədəqədir. Mömin qonşusuna yaxşı davranır. Allah (﷾) üzlərə və mala yox, qəlblərə və əməllərə baxır. İşçinin haqqı təri qurumamış verilir. Bir adam susuz itə su verdiyi üçün bağışlanıb.
Abdullah ibn Amr rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) heç vaxt kobud və ya çirkin danışmazdı və deyərdi ki, insanların ən yaxşısı xarakteri ən yaxşı olanlardır.
Nöman ibn Bəşir rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: möminlər bir-birinə sevgi, mərhəmət və şəfqətdə bir bədən kimidir: bir üzv ağrıyanda bütün bədən onun yuxusuzluğuna və qızdırmasına şərik olur.
Ənəs rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: heç biriniz özü üçün istədiyini qardaşı üçün istəməyincə iman etmiş olmaz.
Cərir ibn Abdullah rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: başqalarına mərhəmət etməyənə mərhəmət edilməz.
Əbu Zərr rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) ona heç bir yaxşı əməli, hətta qardaşını gülər üzlə qarşılamağı belə kiçik saymamağı demişdir.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: bədənin hər oynağı üçün hər gün sədəqə lazımdır: iki nəfər arasında ədalətlə hökm vermək sədəqədir, kişiyə miniyinə minməyə kömək etmək və ya yükünü qaldırmaq sədəqədir, gözəl söz sədəqədir, namaza atılan hər addım sədəqədir və yoldan zərərli şeyi götürmək sədəqədir.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Allaha və Son günə iman gətirən yaxşı söz desin və ya sussun, qonşusuna yaxşı davransın və qonağına hörmət etsin.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Allah üzlərinizə və ya malınıza baxmaz, qəlblərinizə və əməllərinizə baxar.
Abdullah ibn Ömər rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: işçinin haqqını təri qurumamış verin.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) susuz bir adam barədə danışmışdır: o, quyudan su içdi, sonra susuzluqdan palçıq yalayan bir it gördü. Yenidən aşağı endi, ayaqqabısını su ilə doldurub itə içirtdi və Allah ona təşəkkür edib onu bağışladı. Heyvanlara yaxşılığın mükafatı olub-olmadığı soruşulanda Peyğəmbər dedi ki, hər canlıya yaxşılığın mükafatı var.
O, heç Aişəni vurubmu?
Səhih Muslim 974 — Kitab əl-Cənaiz (Cənazələr kitabı), hədis 974
Aişə rəvayət edir ki, bir gecə Peyğəmbər (ﷺ) sakitcə çıxdı və o, ardınca əl-Bəqi qəbiristanlığına getdi; Peyğəmbər orada ölülər üçün dua etdi. Aişə ondan qabaq evə qaçdı və Peyğəmbər onu təngnəfəs tapıb nə etdiyini biləndə onun sinəsinə ağrıdan bir itələmə verdi və soruşdu ki, Allahın və Onun Rəsulunun ona haqsızlıq edəcəyini düşünürmü. Sonra ona dedi ki, Cəbrayıl onu əl-Bəqi əhli üçün dua etməyə çağırıb.
Nə üçün istinad olunub
Aişənin özü deyir ki, o, onun sinəsinə vurub və ağrıdıb, deməli, o, qadın vurub.
Cavab
Aişənin işlətdiyi söz ləhədədir, yəni sinəyə itələmə. Bu ağrıdıb və Aişə bunu deyir. Lakin bu, zərbə yox, onunla danışarkən bir dəfə itələmə idi. Hər iki rəvayəti Aişənin özü danışır: bu itələməni və onun heç vaxt əli ilə nə qadını, nə də xidmətçini vurmadığını.
Nəticə — Aişənin özünün danışdığı sinəyə bir itələmə onun heç vaxt qadına vurmadığını dediyi əl zərbəsi deyil.
Baxışlar
İslam baxışı
Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) Allahın (﷾) möminlər üçün qoyduğu davranış nümunəsidir. Ona ən yaxın olanlar evdə mülayim, hakimiyyətdə təvazökar və düşmənlərini bağışlayan bir insanı təsvir edir. Onun sözləri gözəl əxlaqı imanın ölçüsü edir.
Quran deyir ki, Peyğəmbər (ﷺ) böyük əxlaq sahibidir və möminlər üçün gözəl örnəkdir.
Aişə onun xarakterini Quranın özü kimi təsvir edib.
O, heç vaxt nə qadını, nə də xidmətçini vurub və heç vaxt özü üçün intiqam almayıb. O, yalnız Allahın (﷾) qoyduğu hədlər pozulanda hərəkət edib.
Ənəs ona on il xidmət edib və ona bir dəfə də olsun səbirsizliklə danışılmayıb.
O, evdə ailəsinə xidmət edib, xəndəkdə torpaq daşıyıb və xəstə yəhudi xidmətçi oğlanı ziyarət edib.
O, padşah şərəflərindən imtina edib və özünü həddən artıq tərifləməkdən çəkindirib.
Ona onu rədd etmiş Məkkə əhlinin məhvi təklif olunub. O isə əvəzinə onların övladlarının yalnız Allaha (﷾) ibadət edəcəyinə ümid edib.
O öyrədib ki, insanların ən yaxşısı xarakteri ən yaxşı olanlardır.
O öyrədib ki, Allah (﷾) üzlərə və mala yox, qəlblərə və əməllərə baxır.
O öyrədib ki, hər canlıya yaxşılığın mükafatı var.