Kütləvi qatil Angulimalanı müqəddəs etmək ədalətli idimi?

“O vaxt Kosala padşahı Pasenadinin ölkəsində Aṅgulimāla adlı quldur var idi. O, zorakı, əli qanlı, daşürəkli qatil idi, canlılara mərhəmətsiz idi. Kəndləri, şəhərləri və ölkələri xaraba qoyurdu. Daim insanları öldürür, barmaqlarını boyunbağı kimi taxırdı.”

“O vaxt quldur Angulimala bhikkhular arasında dini həyatı qəbul etmişdi. İnsanlar bunu görəndə təşvişə düşüb dəhşətə gəldilər; qaçdılar, başqa yerə getdilər, başlarını çevirdilər və qapılarını bağladılar. İnsanlar narazı qaldı, deyindi və qəzəbləndi: ‘Sakyaputtiya Samanaları (əməllərinin) nişanələrini açıq taxan quldura necə rahiblik verə bilər?’ Bəzi bhikkhular narazı qalmış, deyinmiş və qəzəblənmiş həmin insanları eşitdi; bu bhikkhular bunu Mübarək Olana dedilər. Mübarək Olan bhikkhulara belə müraciət etdi: ‘Ey bhikkhular, (əməllərinin) nişanələrini taxan heç bir quldur pabbagga rahibliyini almasın. (Belə adama) pabbagga rahibliyi verən dukkata günahında təqsirlidir.’”

“Bu sözlərlə quldur qılıncını və silahlarını qayadan uçuruma atdı. Müqəddəs Olanın ayaqlarına ehtiram etdi və dərhal rahibliyə çıxmaq istədi. Sonra Budda, mərhəmətli böyük görücü, tanrıları ilə birlikdə dünyanın Müəllimi, ona dedi: ‘Gəl, rahib!’ Və bununla o, rahib oldu.”

“‘Lakin, Böyük Padşah, tutaq ki, Aṅgulimālanın saçını və saqqalını qırxdığını, oxra rəngli paltar geydiyini və dünyəvi həyatdan evsizliyə çıxdığını görürsən. Canlıları öldürməkdən, oğurluqdan və yalandan çəkinir; günün bir hissəsində yeyir, iffətli, əxlaqlı və yaxşı xasiyyətlidir. Ona nə edərdin?’ ‘Ona baş əyər, qarşısında ayağa qalxar və ya oturmağı təklif edərdim. Onu paltar, sədəqə yeməyi, yataq və xəstələr üçün dərman və ləvazimat qəbul etməyə dəvət edərdim. Və onun qanuni qorunmasını təşkil edərdim. Lakin, cənab, belə əxlaqsız, pis adamda necə belə fəzilət və təmkin ola bilər?’ O vaxt möhtərəm Aṅgulimāla Buddadan bir az aralıda oturmuşdu. Sonra Budda sağ əli ilə göstərib padşaha dedi: ‘Böyük padşah, bu, Aṅgulimāladır.’”

“Sonra sədəqə yeməyi üçün fərq qoymadan gəzərkən ağır, çətin doğuş keçirən bir qadın gördü. Bunu görüb ağlına gəldi: ‘Ah, varlıqlar necə əzab çəkir! Ah, varlıqlar necə əzab çəkir!’ Sonra Savatthidə sədəqə üçün gəzdikdən sonra, yeməkdən sonra, sədəqə gəzintisindən qayıdarkən Buddanın yanına getdi, baş əydi, kənarda oturdu və ona olanı danışdı. Budda ona dedi: ‘Elə isə, Aṅgulimāla, o qadının yanına get və belə de: ‘Doğulandan bəri, bacı, canlının canını qəsdən aldığımı xatırlamıram. Bu həqiqətlə sən də, körpən də salamat olun.’’ ‘Lakin, cənab, bu, qəsdən yalan demək olmazmı? Çünki mən çoxlu canlını qəsdən öldürmüşəm.’ ‘Elə isə, Aṅgulimāla, o qadının yanına get və belə de: ‘Nəcib doğuşda doğulandan bəri, bacı, canlının canını qəsdən aldığımı xatırlamıram. Bu həqiqətlə sən də, körpən də salamat olun.’’”

“Sonra Aṅgulimāla tək, uzlətdə, çalışqan, həvəsli və qətiyyətli yaşayaraq tezliklə elə bu həyatda mənəvi yolun ali zirvəsini dərk etdi. Nəcib adamların dünyəvi həyatdan evsizliyə haqlı olaraq çıxdığı məqsədə öz basirəti ilə çataraq yaşadı. O anladı: ‘Təkrar doğuş bitdi; mənəvi səyahət tamamlandı; edilməli olan edildi; bu yer üçün daha heç nə qalmayıb.’ Və möhtərəm Aṅgulimāla kamillərdən biri oldu.”

“O vaxt biri daş atdı, Aṅgulimālaya dəydi, başqası çubuq, başqası da çınqıl atdı. Sonra başı yarılmış, qan axan, kasası sınmış və üst paltarı cırılmış Aṅgulimāla Buddanın yanına getdi. Budda onun uzaqdan gəldiyini görüb dedi: ‘Döz, brəhmən! Döz, brəhmən! Sən elə bu həyatda cəhənnəmdə çox illər, yüzlərlə və ya minlərlə il əzab çəkməyə səbəb ola biləcək əməllərin nəticəsini yaşayırsan.’”

“Nə havada, nə okeanın ortasında, nə də dağ çatında gizlənməklə; pis əməllərindən qaçmaq üçün yer üzündə heç bir yer tapmazsan.”

“O vaxt quldur Angulimala bhikkhular arasında dini həyatı qəbul etmişdi. İnsanlar bunu görəndə təşvişə düşüb dəhşətə gəldilər; qaçdılar, başqa yerə getdilər, başlarını çevirdilər və qapılarını bağladılar. İnsanlar narazı qaldı, deyindi və qəzəbləndi: ‘Sakyaputtiya Samanaları (əməllərinin) nişanələrini açıq taxan quldura necə rahiblik verə bilər?’ Bəzi bhikkhular narazı qalmış, deyinmiş və qəzəblənmiş həmin insanları eşitdi; bu bhikkhular bunu Mübarək Olana dedilər. Mübarək Olan bhikkhulara belə müraciət etdi: ‘Ey bhikkhular, (əməllərinin) nişanələrini taxan heç bir quldur pabbagga rahibliyini almasın. (Belə adama) pabbagga rahibliyi verən dukkata günahında təqsirlidir.’”

“O vaxt biri daş atdı, Aṅgulimālaya dəydi, başqası çubuq, başqası da çınqıl atdı. Sonra başı yarılmış, qan axan, kasası sınmış və üst paltarı cırılmış Aṅgulimāla Buddanın yanına getdi. Budda onun uzaqdan gəldiyini görüb dedi: ‘Döz, brəhmən! Döz, brəhmən! Sən elə bu həyatda cəhənnəmdə çox illər, yüzlərlə və ya minlərlə il əzab çəkməyə səbəb ola biləcək əməllərin nəticəsini yaşayırsan.’”

“Sonra Aṅgulimāla tək, uzlətdə, çalışqan, həvəsli və qətiyyətli yaşayaraq tezliklə elə bu həyatda mənəvi yolun ali zirvəsini dərk etdi. Nəcib adamların dünyəvi həyatdan evsizliyə haqlı olaraq çıxdığı məqsədə öz basirəti ilə çataraq yaşadı. O anladı: ‘Təkrar doğuş bitdi; mənəvi səyahət tamamlandı; edilməli olan edildi; bu yer üçün daha heç nə qalmayıb.’ Və möhtərəm Aṅgulimāla kamillərdən biri oldu.”

“Nə havada, nə okeanın ortasında, nə də dağ çatında gizlənməklə; pis əməllərindən qaçmaq üçün yer üzündə heç bir yer tapmazsan.”

“‘Lakin, Böyük Padşah, tutaq ki, Aṅgulimālanın saçını və saqqalını qırxdığını, oxra rəngli paltar geydiyini və dünyəvi həyatdan evsizliyə çıxdığını görürsən. Canlıları öldürməkdən, oğurluqdan və yalandan çəkinir; günün bir hissəsində yeyir, iffətli, əxlaqlı və yaxşı xasiyyətlidir. Ona nə edərdin?’ ‘Ona baş əyər, qarşısında ayağa qalxar və ya oturmağı təklif edərdim. Onu paltar, sədəqə yeməyi, yataq və xəstələr üçün dərman və ləvazimat qəbul etməyə dəvət edərdim. Və onun qanuni qorunmasını təşkil edərdim. Lakin, cənab, belə əxlaqsız, pis adamda necə belə fəzilət və təmkin ola bilər?’ O vaxt möhtərəm Aṅgulimāla Buddadan bir az aralıda oturmuşdu. Sonra Budda sağ əli ilə göstərib padşaha dedi: ‘Böyük padşah, bu, Aṅgulimāladır.’”

“Buna görə də İsrail oğullarına yazıb buyurduq ki, kim bir cana qəsd etməyən və ya yer üzündə fitnə-fəsad törətməyən bir şəxsi öldürərsə, bütün insanları öldürmüş kimi olar. Kim də onu (ölümdən) xilas edərsə, sanki bütün insanları xilas etmiş kimi olar. Peyğəmbərlərimiz onlara aydın dəlillər gətirmişdilər. Amma bundan sonra da onların çoxu yer üzündə həddi aşdılar.”

“Ey iman gətirənlər! Öldürülən şəxsə görə qisas almaq sizə vacib edildi. (Odur ki,) azad kəsə görə azad olandan, köləyə görə kölədən, qadına görə qadından (qisas alın!) Əgər (qatil öldürdüyü) qardaşının (varisləri) tərəfindən (qanbahası müqabilində) bir şeylə əfv edilsə, onda (varislər onunla) insafla davranmalı, (qatil də, qanbahasını) gözəl tərzdə ödəməlidir. Bu, Rəbbiniz tərəfindən bir yüngüllük və mərhəmətdir. Bundan sonra kim həddi aşsa, onun üçün ağrılı-acılı bir əzab vardır.”

“Onlar Allahla yanaşı başqa məbuda dua etməz, Allahın haram etdiyi canı haqsız yerə qətlə yetirməz və zina etməzlər. Kim bunu (və ya bunlardan birini) edərsə cəzaya məruz qalar. Qiyamət günü onun əzabı qat-qat artırılar və onun (əzabın) içində zəlil olaraq əbədi qalar. Ancaq tövbə edib iman gətirən və saleh əməllər edənlərdən başqa. Allah onların pis əməllərini yaxşı əməllərlə əvəz edər. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir!”

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) müflisin kim olduğunu soruşdu. O dedi ki, ümmətinin müflisi Qiyamət günü namaz, oruc və sədəqə ilə gəlir. Lakin birini söyüb, başqasına böhtan atıb, başqasının malını alıb, başqasının qanını töküb, başqasını döyüb. Hər birinə onun yaxşı işlərindən verilir. Hesab bitməmiş yaxşı işləri tükənərsə, onların günahları götürülüb onun üstünə atılır, sonra isə o, Oda atılır.