Taharah bermaksud kesucian. Dalam Islam, menjaga kebersihan ialah sebahagian daripada ibadah, bukan sekadar adab yang baik. Nabi Muhammad (ﷺ) bersabda bahawa kebersihan itu separuh daripada iman.
Panduan ini meliputi amalan harian yang diajarkan baginda: mandi, tandas, gigi, rambut, kuku, pakaian dan tangan.
“SesungguhNya Allah mengasihi orang-orang yang banyak bertaubat, dan mengasihi orang-orang yang sentiasa mensucikan diri.”
(al-Quran 2:222)
Wajib atau sunat
Sebahagian kecil daripada amalan ini wajib. Kebanyakannya sunat: seorang Muslim diberi pahala kerana melakukannya, dan tiada dosa jika meninggalkannya.
Mazhab-mazhab fiqh bersetuju tentang hukum-hukum ini pada dasarnya. Mereka berbeza pendapat tentang berkhatan.
| Apa | Hukum |
|---|---|
| Wuduk sebelum solat | Wajib Al-Quran 5:6 |
| Mandi wajib selepas bersetubuh atau mimpi basah yang keluar mani, dan apabila haid atau nifas berakhir | Wajib Sahih al-Bukhari 291Sahih al-Bukhari 282Sahih al-Bukhari 228 |
| Tubuh, pakaian dan tempat yang bersih untuk solat | Wajib Al-Quran 74:4Sahih al-Bukhari 216 |
| Membersihkan gigi dengan siwak | Sunat Sahih al-Bukhari 887 |
| Menggunting misai, memotong kuku, mencabut bulu ketiak dan mencukur bulu ari-ari | Sunat, sekurang-kurangnya setiap empat puluh malam Sahih Muslim 258 |
| Berkhatan bagi kanak-kanak lelaki dan lelaki dewasa | Wajib menurut dua mazhab, sangat dianjurkan menurut dua yang lain Sahih al-Bukhari 5891 |
“Allah tidak mahu menjadikan kamu menanggung sesuatu kesusahan (kepayahan), tetapi Ia berkehendak membersihkan (mensucikan) kamu dan hendak menyempurnakan nikmatNya kepada kamu, supaya kamu bersyukur.”
(al-Quran 5:6)
Wuduk
Wuduk ialah membasuh muka, tangan, kepala dan kaki sebelum solat. Al-Quran sendiri menghuraikannya.
Panduan Wuduk menunjukkannya langkah demi langkah. Ia juga menyatakan apa yang membatalkan wuduk, dan apa yang perlu dilakukan tanpa air.
Mandi wajib
Mandi wajib ialah mandi yang membasuh seluruh tubuh. Ia wajib selepas bersetubuh, bagi suami dan isteri. Ia juga wajib selepas mimpi basah, apabila keluar mani.
Seorang wanita juga mandi wajib apabila haidnya berakhir, dan apabila nifas berakhir. Kemudian dia kembali solat. Dia tidak menggantikan solat yang tertinggal semasa haid.
“dan jika kamu junub (berhadas besar) maka bersucilah dengan mandi wajib”
(al-Quran 5:6)
Setiap mazhab bersetuju tentang terasnya: air mesti sampai ke seluruh tubuh, rambut dan kulit. Mazhab Hanafi juga mewajibkan berkumur dan memasukkan air ke hidung. Nabi (ﷺ) mandi dengan cara yang lebih lengkap seperti yang ditunjukkan di bawah. Langkah yang ditandakan ialah terasnya.
Basahkan rambut
Selati pangkal rambut dengan jari-jari yang basah. Kemudian curahkan tiga cedok air ke atas kepala.
Basuh seluruh tubuh
Curahkan air ke seluruh tubuh, supaya ia sampai ke setiap bahagian.
Seorang wanita yang rambutnya bersanggul tidak perlu merungkaikannya. Nabi (ﷺ) bersabda tiga cedok air ke atas kepala sudah memadai.
Perlu mandi wajib tidak menjadikan seseorang kotor. Abu Hurairah, seorang sahabat, pernah menjauhkan diri daripada Nabi (ﷺ) sehingga dia mandi. Nabi (ﷺ) memberitahunya bahawa seorang mukmin tidak pernah najis.
Begitu juga haid. Nabi (ﷺ) bersandar di pangkuan Aisyah dan membaca al-Quran ketika dia sedang haid.
Nabi (ﷺ) menyuruh mereka yang datang ke solat Jumaat supaya mandi. Baginda juga menyuruh seorang lelaki yang datang memeluk Islam supaya mandi. Syahadah seorang Muslim baharu sah serta-merta, sebelum sebarang mandi.
Selepas ke tandas
Seseorang pernah berkata kepada Salman, seorang sahabat, bahawa Nabi mereka (ﷺ) mengajar mereka segala-galanya, bahkan tentang tandas. Salman berkata ya, dan menyenaraikan apa yang diajarkan baginda.
Mohon perlindungan Allah
Ketika masuk, Nabi (ﷺ) membaca: “Allahumma inni a‘udhu bika minal-khubuthi wal-khaba’ith.” Ia memohon perlindungan Allah (﷾) daripada segala yang kotor dan jahat.
Bersihkan diri
Gunakan air, atau tisu. Nabi (ﷺ) membasuh dengan air, dan kadang-kadang menggunakan batu, tisu pada zamannya.
Gunakan tangan kiri
Baginda menyuruh pengikut-pengikutnya supaya tidak beristinjak dengan tangan kanan.
Basuh tangan anda
Selepas beristinjak, baginda menggosok tangannya pada tanah dan membasuhnya. Hari ini, sabun melakukan tugas itu.
Mohon keampunan
Ketika keluar, baginda membaca: “Ghufranaka”, yang bermaksud “Aku memohon keampunan-Mu.”
Sebelum solat, tubuh mesti bersih daripada air kencing dan najis. Nabi (ﷺ) memberi amaran bahawa cuai tentang air kencing ialah dosa yang besar.
Baginda juga mengambil berat tentang orang lain. Baginda melarang membuang hajat di jalan, atau di tempat teduh tempat orang berehat. Baginda melarang kencing di dalam air yang tenang yang mungkin digunakan orang untuk mandi kemudian.
Gigi dan siwak
Siwak ialah kayu kecil, selalunya dipotong daripada pokok arak, yang digunakan untuk membersihkan gigi. Nabi (ﷺ) bersabda ia membersihkan mulut dan diredai Tuhan.
Baginda bersabda jika tidak memberatkan umatnya, baginda akan menyuruh bersiwak sebelum setiap solat. Maka ia sunat, bukan wajib.
Waktu-waktu bersiwak
- Sebelum setiap solat Sahih al-Bukhari 887
- Ketika bangun pada waktu malam Sahih al-Bukhari 245
- Ketika pulang ke rumah Sahih Muslim 253
- Sebelum solat Jumaat, bersama mandi dan wangian Sahih al-Bukhari 880
Tujuan siwak ialah mulut yang bersih, dan berus gigi juga mencapai tujuan itu. Ramai orang Islam menggunakan kedua-duanya.
Fitrah: rambut, kuku dan berkhatan
Fitrah bermaksud keadaan semula jadi yang padanya Allah (﷾) menciptakan manusia. Nabi (ﷺ) menyebut lima amalan fitrah.
Ia ialah berkhatan, mencukur bulu ari-ari, menggunting misai, memotong kuku dan mencabut bulu ketiak.
| Amalan | Maksudnya | Berapa kerap |
|---|---|---|
| Berkhatan | Membuang kulup kanak-kanak lelaki atau lelaki dewasa | Sekali |
| Bulu ari-ari | Membuangnya, bagi lelaki dan wanita | Sekurang-kurangnya setiap empat puluh malam |
| Bulu ketiak | Membuangnya, bagi lelaki dan wanita | Sekurang-kurangnya setiap empat puluh malam |
| Misai | Menggunting pendek | Sekurang-kurangnya setiap empat puluh malam |
| Kuku | Memotongnya | Sekurang-kurangnya setiap empat puluh malam |
Anas, seorang sahabat, berkata had masa ditetapkan bagi empat yang terakhir. Ia tidak boleh dibiarkan lebih daripada empat puluh malam.
Hadis-hadis menyebut mencukur bulu ari-ari dan mencabut bulu ketiak. Para ulama menerima cara-cara lain juga, kerana tujuannya ialah membuang bulu itu.
Sebuah hadis lain menyenaraikan sepuluh amalan, termasuk empat daripada lima itu. Ia juga menyebut memelihara janggut dan bersiwak. Kemudian datang memasukkan air ke hidung, membasuh celah-celah ruas jari dan beristinjak. Perawi menyangka yang kesepuluh ialah berkumur.
Berkhatan bermaksud membuang kulup kanak-kanak lelaki atau lelaki dewasa. Setiap mazhab mengiranya sebahagian daripada fitrah. Mazhab Hanafi dan Maliki berpendapat ia sangat dianjurkan. Mazhab Syafi'i dan Hanbali berpendapat ia wajib.
Ia kembali kepada Ibrahim. Nabi (ﷺ) bersabda bahawa Ibrahim berkhatan sendiri. Bible juga menjadikannya tanda perjanjian Allah (﷾) dengan Ibrahim. Ia menyatakan Yesus disunat ketika berusia lapan hari.
Ia bukan syarat untuk memeluk Islam. Seorang lelaki yang memeluk Islam ketika dewasa ialah Muslim sepenuhnya, berkhatan atau tidak. Keempat-empat mazhab memberi kelonggaran kepada lelaki yang bimbang akan kemudaratan yang serius daripadanya.
Panduan ini berbicara tentang kanak-kanak lelaki dan lelaki dewasa. FGM, pencacatan alat kelamin wanita, ialah adat lama yang tidak dituntut oleh mana-mana ayat al-Quran. Badan rasmi Mesir bagi fatwa agama telah menyatakan ia haram dalam Islam.
Pakaian dan tempat yang bersih
Dan pakaianmu, maka hendaklah engkau bersihkan.
(al-Quran 74:4)
Sebelum solat, tiga perkara mesti bersih: tubuh, pakaian dan tempat. Maksudnya bebas daripada najis seperti air kencing dan tinja.
Solat
Tiga perkara bersih sebelum seorang Muslim solat.
Tubuh
Berwuduk, dan bersih daripada air kencing dan tinja. Al-Quran 5:6
Pakaian
Bebas daripada najis. Al-Quran 74:4
Tempat
Tanah yang bersih, lantai yang bersih atau sejadah. Sahih al-Bukhari 335
Hampir di mana-mana sahaja boleh. Nabi (ﷺ) bersabda bumi telah dijadikan tempat solat bagi pengikut-pengikutnya. Sejadah hanyalah tempat yang bersih untuk solat.
“Wahai anak-anak Adam! Pakailah pakaian kamu yang indah berhias pada tiap-tiap kali kamu ke tempat ibadat (atau mengerjakan sembahyang)”
(al-Quran 7:31)
Berpenampilan baik juga digalakkan. Seorang lelaki bertanya tentang menyukai pakaian dan kasut yang cantik. Nabi (ﷺ) bersabda bahawa Allah (﷾) itu indah dan mengasihi keindahan.
Baginda menggalakkan memakai wangian sebelum solat Jumaat, bagi yang memilikinya. Baginda menyuruh sesiapa yang telah makan bawang putih atau bawang supaya menjauhi masjid.
Membasuh tangan
Membasuh tangan disebut berulang kali dalam ajaran Nabi (ﷺ).
Bila hendak membasuh tangan
- Ketika bangun tidur, tiga kali, sebelum memasukkannya ke dalam bekas air Sahih Muslim 278Sahih al-Bukhari 162
- Selepas ke tandas Sahih al-Bukhari 266
- Pada permulaan wuduk dan mandi wajib Sahih al-Bukhari 159Sahih al-Bukhari 248
- Selepas makan, supaya tiada lemak yang tertinggal padanya semalaman Sunan Abi Dawud 3852
Baginda juga menyuruh pengikut-pengikutnya supaya tidak bernafas ke dalam cawan ketika minum.